Chłoniaki nieziarnicze w przebiegu zespołu Sjögrena

Zespół Sjögrena należy do grona chorób autoimmunologicznych o przewlekłym przebiegu, w którym dochodzi do zaburzenia czynności gruczołów zewnątrzwydzielniczych, przede wszystkim gruczołów ślinowych i łzowych, na skutek naciekania głównie przez limfocyty. Częstość występowania szacuje się na 0,5 – 5% populacji ogólnej, a różnice te wynikają z przyjętych kryteriów i metod badawczych. Choroba dziewięć razy częściej występuje u kobiet, zwłaszcza w piątej i szóstej dekadzie życia [1]. W obrębie nacieku zapalnego zajętych narządów stwierdza się komórki jednojądrzaste, przede wszystkim limfocyty T, zdecydowanie rzadziej limfocyty B, a inne komórki jak monocyty czy makrofagi stanowią mniej niż 5% [2]. Proces zapalny prowadzi do zniszczenia komórek nabłonka i upośledzenia funkcji wydzielniczej gruczołu. Istotną rolę w tym procesie pełnią cytokiny, szczególnie IFN-γ. U niektórych chorych stwierdza się proliferację najczęściej limfocytów B, mogącą prowadzić do rozwoju chłoniaków [1]. Szacuje się, że ryzyko wystąpienia chłoniaka nieziarniczego w przebiegu zespołu Sjögrena jest przynajmniej 16-krotnie większe niż w populacji ogólnej, a niektórzy autorzy sugerują nawet 40-krotnie większe ryzyko wystąpienia chłoniaka u chorych z tym zespołem [1,3]. Według różnych danych chłoniaki rozwijają się u 4-8% osób dotkniętych zespołem Sjögrena i odsetek ten wzrasta wraz z wydłużaniem się okresu trwania choroby.
Objawy kliniczne jak powiększenie gruczołów ślinowych, splenomegalia, limfadenopatia, plamica czy owrzodzenia kończyn dolnych oraz niski poziom CD4 czy mieszana monoklonalna krioglobulinemia w surowicy powinny nasunąć podejrzenie rozwoju chłoniaka [4]. U pacjentów, z pozagruczołową manifestacją choroby, bardzo często pojawiają się immunoglobuliny lub łańcuchy lekkie w surowicy, [3,5]. Jak już wspomniano w przebiegu zespołu Sjögrena najczęściej rozwijają się chłoniaki B-komórkowe co prawdopodobnie ma związek z długotrwałą stymulacją antygenową prowadzącą do przejścia nacieku poliklonalnego w monoklonalny naciek nowotworowy. Istotną rolę w rozwoju chłoniaków odgrywa też hiperplazja komórek T CD4+, hemokiny, czynniki genetyczne a także produkcja przez limfocyty T czynników pobudzających proliferację limfocytów B [3]. Wśród czynników genetycznych podaje się zaburzenie procesów apoptozy w wyniku nadekspresji genów kodujących bcl-2 [6], BAX [7], a także mutacje w obrębie genu supresorowego p53, który silnie związany jest z procesem zapobiegania śmierci komórki, a jego mutacje bardzo często obserwuje się w przebiegu kancerogenezy [3,8]. Jako jedną z przyczyn rozwoju chłoniaków w chorobach reumatycznych wymienia się stosowanie leków o działaniu immunosupresyjnym, natomiast nie ma na to jednoznacznych dowodów naukowych w przypadku zespołu Sjögrena [9].
Rokowanie w przypadku chłoniaków w przebiegu zespołu Sjögrena jest raczej dobre, ale zależy przede wszystkim od postaci histologicznej chłoniaka. W przypadku chłoniaków o niskiej złośliwości 5-letnie przeżycie dotyczy niemal wszystkich chorych, jeżeli jednak chłoniak przebiega agresywnie szanse wyleczenia są zdecydowanie niższe [3]. W leczeniu chłoniaków stosuje się chemioterapię, radioterapię i leczenie chirurgiczne, w zależności od rodzaju, umiejscowienia i stanu chorego. Najczęściej stosuje się chemioterapię w oparciu o schematy wielolekowe. W ostatnim czasie coraz więcej doniesień naukowych wskazuje na ważną rolę w terapii chłoniaków, przeciwciał monoklonalnych reagujących z antygenami powierzchniowymi limfocytów B (głównie z antygenem CD20 – rituksymab). Badania te sugerują, że stosowanie owych przeciwciał wykazuje dużą skuteczność także w zmniejszaniu objawów samego zespołu Sjögrena [3,10].
W przebiegu zespołu Sjögrena znacznie wzrasta ryzyko wystąpienia chłoniaków nieziarniczych. Świadomość tego faktu daje możliwość wykrycia chłoniaka we wczesnym stadium, co znacznie ułatwia jego wyleczenie i zwiększa szanse chorego na przeżycie. Należy pamiętać, że takie objawy jak: powiększenie ślinianek, limfadenopatia, splenomegalia lub pojawienie się dużych ilości immunoglobulin w surowicy powinny wzbudzić czujność onkologiczną i skłonić do rozpoczęcia diagnostyki w kierunku chłoniaków.

Bibliografia

1. Zimmermann-Górska I. Zespół Sjögrena. W Choroby wewnętrzne. Szczeklik A i wsp. Medycyna Praktyczna, Kraków 2006, 1703-1706.
2. Alamanos Y, Tsifetaki N, Voulgari PV i wsp. Epidemiology of primary Sjögren's syndrome in north-west Greece, 1982–2003. Rheumatology 2006 45(2):187-191.
3. Świerkocka K, Łącki JK. Chłoniaki w zespole Sjögrena. Reumatologia 2008; 46, 1: 16-20.
4. Kassan SS, Moutsopoulos HM. Clinical manifestation and early diagnosis of Sjögren syndrome. Arch Intern Med. 2004;164:1275-1284.
5. Moutsopoulos HM, Costello R, Drosos AA i wsp. Demonstration and identification of monoclonal proteins in the urine of patients with Sjögren's syndrome. Ann Rheum Dis. 1985 February; 44(2): 109–112.
6. Pisa EK, Pisa P, Kang HI i wsp. High frequency of t(14;18) translocation in salivary gland lymphomas from Sjogren's syndrome patients. Journal of Experimental Medicine, Vol 174, 1245-1250.
7. Ramos-Casals M, Font J. Primary Sjogren's syndrome: current and emergent aetiopathogenic concepts. Rheumatology 2005; 44: 1354-1367.
8. Tapinos NI, Polihronis N, Moutsopoulos HM. Lymphoma development in Sjogren's syndrome. Novel p53 mutation. Arthritis Rheum 1999; 42:1466-1472.
9. Kojima M, Nakamura S, Futamura N i wsp. Malignant Lymphoma in Patients with Rheumatic Diseases other than Sjögren's Syndrome: a Clinicopathologic Study of Five Cases and a Review of the Japanese Literature. Jpn J Clin Onkol 1997; 27 (2) 84-90.
10. Dass S, Bowman SJ, Vital EM i wsp. Reduction of fatigue in Sjögren syndrome with rituximab: results of a randomised, double-blind, placebo-controlled pilot study. Annals of the Rheumatic Diseases 2008;67:1541-1544.

Artykuł indeksowany

Polska Bibliografia Lekarska GBL

RSS

Zapamiętaj lub poleć

Zabloguj o tym

Encyklopedia haseł

Reklamy Google