Dyskusja
Istnieje powszechna zgoda, że dieta powinna być odpowiednio zbilansowana – a zatem musi dostarczać odpowiedniej ilości wszystkich niezbędnych składników pokarmowych. Z punktu widzenia patofizjologii choroby naczelną zasadą dietetyczną jest ograniczenie podaży związków purynowych z zewnątrz (z pokarmem). Trzeba jednak zdawać sobie sprawę z faktu, że większość kwasu moczowego powstaje w wyniku przemian endogennych.
Stworzono wykazy produktów żywnościowych, skategoryzowanych pod względem zawartości puryn. Zawartość ta jest przeliczana na ilość wytwarzanego kwasu moczowego z określonej zwyczajowym spożyciem porcji produktu. Wyróżnia się produkty, z których powstaje <50 (I), 50-100 (II), >100 mg kwasu moczowego (III) (ze zwyczajowej porcji). Produkty nie zawierające jąder komórkowych są generalnie pozbawione puryn. Należą tu np. mleko (ale niefermentowane).
W opracowaniach stosuje się często swoisty skrót myślowy, którego używam również w tym artykule. Stwierdzenie „pokarm zawierający x mg kwasu moczowego” oznacza tu pokarm, z którego w toku przemian metabolicznych powstaje x mg kwasu moczowego.
Produkty z grupy III są zasadniczo zabronione / zdecydowanie przeciwwskazane w diecie chorego na dnę. Produkty z grupy II mogą być spożywane w ograniczonych ilościach (poza okresami zaostrzeń), natomiast grupa I to produkty ubogopurynowe, zalecane w żywieniu w tej jednostce chorobowej. Dieta niskopurynowa z definicji powinna zawierać poniżej 300 mg kwasu moczowego, chociaż często wystarczające i znacznie łatwiejsze do osiągnięcia jest mniej restrykcyjne ograniczenie do 500 mg. Przy ataku / zaostrzeniu lub znacznej hiperurykemii zaleca się ograniczenie nawet do 120 mg, co może być technicznie trudne i wiąże się z niemal całkowitym oparciem diety na produktach ubogopurynowych z grupy I. Restrykcje puryn w diecie mogą prowadzić do spadku stężenia kwasu moczowego w osoczu nawet o 20%, jest to więc działanie istotne z punktu widzenia leczenia.
Optymalna może być dieta oparta na produktach mlecznych, jajach i warzywach. Dieta winna też zapewnić odpowiednią podaż błonnika pokarmowego, folianów i witaminy C – ich niedobór w badaniach autorów chińskich był czynnikiem ryzyka. Wysokie spożycie mięsa, owoców morza, podrobów i alkoholu jest czynnikiem ryzyka.
Do produktów nie zawierających (lub zawierających znikome ilości) puryn należą m.in. masło, śmietana, dżemy, cukier, miód, ser, mleko, ryż, owoce. Poniżej 0,06g puryn / 100g produktów dostarczają: chleb, jaja, większość jarzyn.
Z diety należy matomiast wykluczyć podroby, groch, fasolę, soczewicę, szpinak, szczaw, grzyby, szproty, śledzie, sardynki, mięso młodych zwierząt (cielęcina, jagnięcina), sosy i galarety mięsne, galantyny, konserwy, ikrę.
Zasadniczo zabronione jest spożycie alkoholu. Alkohol nasila endogenną produkcję puryn. Inną przesłanką, choć bardziej teoretyczną, jest obniżenie progu wytrącania kwasu moczowego po spożyciu alkoholu (kwas moczowy jest nierozpuszczalny w alkoholu).
Jadłospisy powinny być urozmaicone, stosowane produkty świeże i dobrej jakości, potrawy raczej lekkostrawne, pełnowartościowe.
Tabela poniżej przedstawia zawartość puryn w przeliczeniu na kwas moczowy z porcji wybranych produktów (dane przybliżone, oparte na opracowaniach Instytutu Żywności i Żywienia, zaokrąglone).
Dieta winna zapewniać podaż energii na poziomie 15-20 kcal / kg należnej masy ciała, białka ok. 1-1,5g/kg należnej masy ciała (chociaż zasadniczo wystarczające jest spożycie 0,8 g/kg), tłuszczów – tak, by zapewnić udział do 30% wartości energetycznej, z uwzględnieniem proporcji nasyconych (do 7-10% ogólnej podaży energii) oraz jedno- i wielonienasyconych. Ewentualne ograniczenia kaloryczności posiłków muszą być wdrażane ostrożnie, ale konsekwentnie i pod kontrolą. Głodówki są zabronione - wiążą się z ketozą, a ta może wyzwalać ataki dny.
Nie jest wykluczone, że w najbliższych latach stosowane dotychczas w dnie zalecenia żywieniowe ulegną pewnym zmianom. Wykazano przykładowo, że dieta z umiarkowanym ograniczeniem węglowodanów (do 40%) jest efektywniejsza w redukcji masy ciała, a ta ma największy wpływ na poziom kwasu moczowego w osoczu - znacznie ważniejszy od redukcji spożycia puryn. Spadek masy ciała u osoby z nadwagą / otyłej korzystnie wpływa na parametry gospodarki lipidowej i węglowodanowej, liczne inne czynniki ryzyka sercowo-naczyniowego i możliwości ruchowe chorego i może mieć większe znaczenie praktyczne niż redukcja puryn w pożywieniu.
Zgodnie z zasadami racjonalnego żywienia, optymalne byłoby spożywanie 5 posiłków dziennie. Powinny one pokrywać odpowiednio ok. 25-30, 5-10, 30-35, 5-10, 15-20% dziennego zapotrzebowania na energię. Jeżeli pacjent z różnych względów decyduje się na 3 posiłki, wówczas powinny one pokrywać odpowiednio 30-35, 35-40, 25-30% zapotrzebowania energetycznego. Ostatni posiłek należy spożyć 3-4 godziny przed snem (w nocy zwiększa się retencja kwasu moczowego). Właściwe nawodnienie organizmu nabiera szczególnego znaczenia w przypadku współistnienia kamicy moczanowej – wówczas 3 litry płynów (lekka herbata, woda, soki, napary ziołowe) powinny być rozłożone w miarę równomiernie na całą dobę. Oczywiście zalecane spożycie płynów może być czasem limitowane stopniem wydolności nerek czy krążenia – wówczas lekarz określa dopuszczalną podaż płynów. Utrzymanie pH moczu w granicach 6,5-7,0 istotnie zmniejsza krystalizację kwasu moczowego w nerkach (o ponad 90%); najłatwiej efekt taki uzyskać przy diecie opartej na warzywach, produktach mlecznych i jajach, ale zwykła, dobrze zbilansowana dieta również działa korzystnie.
Drukuj
RSS
Zdrowie rodziny
Zabloguj o tym
