Samokontrola - kilka prostych zasad

W cukrzycy niezbędna jest samokontrola - dotyczy to także cukrzycy typu 2.

Na czym ona polega?

Cukrzyca jest chorobą, w której włączenie chorego w proces terapii ma ogromnie ważne znaczenie i poprawia jego jakość życia. Samokontrola to czynności wykonywane przez chorego samodzielnie, stanowiące niezbędny element postępowania w cukrzycy. Dzięki samokontroli chory uczy się, w jaki sposób rozmaite czynniki w życiu codziennym wpływają na stężenie glukozy. Może dzięki temu świadomie przeciwdziałać wielu niebezpieczeństwom, podejmować w dużej mierze samodzielne decyzje. Z czasem samokontrola staje się czynnością prostą i naturalną.

Samokontrola obejmuje:

1. Pomiary stężenia glukozy we krwi przy użyciu glukometru
2. Kontrolę stężenia glukozy i acetonu w moczu
3. Kontrolę ciśnienia tętniczego krwi
4. Pomiar masy ciała
5. Oznaczanie mikroalbuminurii w moczu (czyli obecności niewielkich ilości białka w moczu, co jest wykładnikiem uszkodzenia nerek)
6. Kontrolę stóp
7. Prowadzenie „Dzienniczka samokontroli”

Glukometr to urządzenie elektroniczne umożliwiające dokonanie pomiaru stężenia glukozy we krwi (czyli glikemii) przez samego chorego. W tym celu nakłuwa on opuszkę palca i nakłada kroplę krwi na pasek glukometru. Dokładność oznaczeń jest dosyć wysoka, choć niższa niż w tradycyjnym laboratorium. Wystarcza jednak do codziennej kontroli, o ile prawidłowo posługujemy się urządzeniem. Zresztą w cukrzycy typu 2 zwykle nie ma potrzeby tak częstych kontroli glikemii, jak w typie 1. Podejmując decyzję o kupnie glukometru warto brać pod uwagę takie parametry, jak: prostota obsługi, dodatkowe wyposażenie (np. nakłuwacz umożliwiający komfortowe i praktycznie bezbolesne nakłucie opuszki), powszechną dostępność pasków testowych i ich koszt (pełnopłatne czy na ryczałt), serwis, czas naprawy, rodzaj baterii, czytelność wyświetlacza (istotne zwłaszcza przy problemach ze wzrokiem). Można poradzić się lekarza lub farmaceuty.

Częstość oznaczania glikemii jest sprawą indywidualną i należy ustalić ją z lekarzem. Każdy chory jest inny, a częstość zależy m.in. od dotychczasowego sposobu leczenia, przebiegu choroby, częstości hipoglikemii, stosowania się chorego do dotychczasowych zaleceń itd.

Poniżej przedstawiono orientacyjne informacje, w jakich sytuacjach i kiedy należy wykonywać oznaczenia. Pamiętajmy jednak, że decyzje podejmuje lekarz.

Pacjenci leczeni lekami doustnymi

4 pomiary dziennie, zwykle wystarcza 1-2 razy w tygodniu

Na czczo – 2h po śniadaniu – 2h po obiedzie – 2h po kolacji

Pacjenci leczeni insuliną 1-2 wstrzyknięcia na dobę oraz pacjenci leczeni insuliną i lekami doustnymi

4 pomiary dziennie 2-3 razy w tygodniu

Na czczo – 2h po śniadaniu – 2h po obiedzie – 2h po kolacji

Pacjenci leczeni insuliną 3-4 wstrzyknięcia na dobę

Pomiary przed każdym wstrzyknięciem insuliny, min. 4x dziennie

Na czczo – przed obiadem – przed kolacją – przed podaniem insuliny długodziałającej – przed snem

Czasem dla ustalenia właściwego leczenia lub zmodyfikowania dotychczasowego niezbędne jest wykonanie tzw. dobowego profilu glikemii. Oznaczenia wykonuje się wówczas:

Na czczo – 2h po śmiadaniu – przed obiadem – 2h po obiedzie – przed kolacją – 2h po kolacji – o godz. 22 – o godzinie 3 (gdy istnieje podejrzenie nocnej hipoglikemii)

Każdy pacjent chory na cukrzycę styka się z sytuacjami, w których niezbędne jest wykonanie dodatkowych oznaczeń. Dla własnego bezpieczeństwa należy pamiętać i umieć identyfikować takie sytuacje:

1. Gdy istnieje podejrzenie hipoglikemii (wilczy apetyty, zdenerwowanie, roztrzęsienie, kołatanie serca, poty, mętlik w głowie i in.)

2. Przy wymiotach i nudnościach

3. W czasie choroby, np. zwykłych infekcji – zwiększa się wtedy zapotrzebowanie na insulinę

4. Przy niezaplanowanym wysiłku fizycznym – groźba hipoglikemii Dodatkowe oznaczenia należy też wykonywać zawsze, gdy poprosi o to lekarz.

Lekarz stwierdził u mnie nadciśnienie tętnicze - jak mam się leczyć i kontrolować?

Nadciśnienie tętnicze stwierdza się nawet u 60% chorych na cukrzycę. Jest to stan, w którym wartość ciśnienia tętniczego jest wyższa niż 140/90. Im wyższe ciśnienie, tym większe ryzyko powikłań o charakterze mikroangiopatii i makroangiopatii.

Makroangiopatia – oznacza przede wszystkim chorobę wieńcową i jej powikłania, takie jak zawał serca. Choroba wieńcowa jest głównym zagrożeniem dla osób chorych na cukrzycę typu 2.

Mikroangiopatia – to zaburzenie drobnych naczyń, będące przyczyną uszkodzenia wzroku (retinopatia), nerek (nefropatia) bądź nerwów (neuropatia). Powikłania mikroangiopatyczne są istotnym zagrożeniem dla chorych na cukrzycę.

Leczenie nadciśnienia tętniczego to omówione wcześniej metody niefarmakologiczne (dieta, ruch) oraz stosowanie leków.

Leczenie farmakologiczne nadciśnienia tętniczego prowadzi lekarz. Ma on do dyspozycji wiele skutecznych preparatów, określa też indywidualnie dla każdego pacjenta wartości docelowe ciśnienia.

W początkowym okresie po rozpoznaniu nadciśnienia tętniczego pomiary należy wykonywać kilka razy dziennie. Później – wystarczy 2 razy dziennie. Gdy ciśnienie jest już ustabilizowane – wystarczy kilka razy w tygodniu lub rzadziej.

Ciśnienie należy też zmierzyć w razie złego samopoczucia. Dąży się do wartości ciśnienia tętniczego 50 mg/dl (1,3 mmol/l) Cholesterol HDL-C (mężczyźni): >40 mg/dl (1,0 mmol/l) Cholesterol „nie HDL”: <130 mg/dl (3,4 mmol/l) Triglicerydy: <150 mg/dl (1,7 mmol/l)

W ostatnich latach coraz większą wagę przywiązuje się do tzw. „poposiłkowej burzy metabolicznej”. Oznacza ona wysoki wzrost glikemii oraz poziomu lipidów we krwi po posiłku i jest poważnym czynnikiem ryzyka powikłań sercowo-naczyniowych, postępu miażdżycy itp. U chorych z cukrzycą typu 2 taka „burza” może powtarzać się kilka razy na dobę przez wiele lat. Dobre wyrównanie cukrzycy przy pomocy leków, diety i zmiany trybu życia pozwala ograniczać nasilenie tego zjawiska.

Bardzo ważnym parametrem, umożliwiającym lekarzowi ocenę poziomu wyrównania glikemii w ciągu ostatnich 3 miesięcy leczenia jest badanie tzw. hemoglobiny glikowanej (HbA1c). Wg aktualnych wytycznych o dobrym wyrównaniu cukrzycy mówimy, gdy wartość HbA1c jest niższa niż 6,1%. Wartości rzędu 6,5-7% powinny skłaniać do rewizji dotychczasowego leczenia (np. ściślejszego wdrażania zaleceń dietetycznych). Oznaczenie hemoglobiny glikowanej wykonuje się zwykle raz na 6 miesięcy, a u dzieci, młodzieży i przy chwiejnym przebiegu choroby – raz na 3 miesiące.
Wiadomo, że u chorych na cukrzycę obniżenie wartości HbA1c o 1% daje zmniejszenie ryzyka wszystkich powikłań cukrzycy o 12%,. W odniesieniu do zawału serca redukcja ryzyka wynosi 15%, a dla mikroangiopatii – aż 25%.

U pacjenta z cukrzycą typu 2 olbrzymie korzyści daje także rzucenie palenia i ograniczenie ilości spożywanego alkoholu.

Jakie są więc cele leczenia cukrzycy i jakie korzyści daje jej dobre wyrównanie?

Cele i korzyści z dobrego leczenia cukrzycy to:
- uwolnienie chorego od objawów choroby
- zapobieganie powikłaniom cukrzycy – mikro oraz makroangiopatii
- przedłużenie życia wraz z poprawą jego komfortu, często poprawa ogólnego stanu zdrowia i kondycji psychofizycznej.

Dlaczego powinienem prowadzić dzienniczek samokontroli i skąd mam go wziąć?

Dzienniczek samokontroli to osobista historia choroby. Jest ważnym źródłem informacji dla lekarza prowadzącego, dlatego należy go wypełniać rzetelnie. Dzienniczek pozwala też odnotować swoje wątpliwości, daje pewność, że nie przeoczymy w naszej kontroli niczego ważnego. Należy wypełniać go starannie i regularnie, gdyż tylko wtedy będzie wiarygodny. Na podstawie dzienniczka lekarz nierzadko może zmodyfikować leczenie.

Dzienniczek samokontroli można otrzymać w poradni diabetologicznej, w gabinecie lekarza rodzinnego, a niekiedy w aptece.

RSS

Zapamiętaj lub poleć

Zabloguj o tym

Encyklopedia haseł

Reklamy Google