Malaria

Malaria jest chorobą zakaźną wywoływaną przez drobnoustrój należący do pierwotniaków. Zarodziec malarii, bo to właśnie on jest głównym bohaterem tego artykułu, jest szeroko rozpowszechniony na terenach tropikalnych i subtropikalnych Azji, Ameryki i Afryki. Każdego roku odnotowuje się na świecie około 500 milionów zachorowań na malarię. Niemal 2 miliony osób umierają z tego powodu.

Choć istnieje wiele rodzajów zarodźców, jedynie 4 z nich mają zdolność infekowania ludzi. Największe zagrożenie stwarzają Plasmodium vivax oraz Plasmodium falciparum, ale dwa pozostałe – Plasmodium ovale i Plasmodium malariae także zasługują na uwagę.

Cykl rozwojowy czyli jak rodzi się zarodźcowa armia
Zarodźce malarii nie mogą funkcjonować samodzielnie. Do rozwoju potrzebują dwóch żywicieli (jednym z nich jest człowiek, a drugim komar). Tę niechlubną rolę pełnią samice komarów (Anopeles mosquitos), które wysysając krew z zarażonego już wcześniej człowieka, stają się wektorem malarii. W ciele komara zachodzi dalszy rozwój zarodźca. Przechodzi on z jelita do gruczołów ślinowych, gdzie jest gotowy do zmiany swojego żywiciela.

Malaria rozwija się u człowieka w dwóch fazach – faza zewnątrzkrwinkowa (tzw. wątrobowa) oraz faza czerwonokrwinkowa. Po ukąszeniu przez komara, zarodźce malarii, w formie tzw sporozoitów dostają się wraz z prądem krwi do wątroby. W niespełna 30 minut penetrują do jej komórek, zapoczątkowując dynamiczny rozwój swoich potomków. Przez około 6-15 dni infekcja jest niemal bezobjawowa. W tym czasie w wątrobie powstają tysiące merozoitów – kolejnych wcieleń zarodźca malarii. Zarodźce malarii rozrywają komórki wątroby i wydostają do krwiobiegu. Znajdują sobie kolejne ofiary, czyli krwinki czerwone. Przechodzą tam kolejną fazę swojego rozwoju. Na tym etapie pojawiają objawy choroby, z czego najbardziej charakterystyczna jest narastająca cyklicznie gorączka.

Malaria rozpoczyna się niespecyficznymi objawami, takimi jak gorączka (nawet do ponad 40 stopni Celcjusza), dreszcze z towarzyszącymi bólami głowy, bólami mięśniowymi i nudnościami. Czas narastania temperatury zależy od rodzaju zarodźca, którym człowiek został zainfekowany. Dla najpowszechniej występującego gatunku (Plasmodium falciparum) oscyluje on wokół 72 godzin. Tyle czasu trwa cykl namnażania zarodźca w krwinkach czerwonych.

Rozpoznanie
Malaria powinna znaleźć się w grupie chorób podejrzewanych u osób wracających z terenów endemicznie występującej choroby. Nie zawsze można spodziewać się tak charakterystycznych jak w filmach objawów; nie zawsze występują one też cyklicznie. Potwierdzenie rozpoznania można uzyskać badaniem mikroskopowym krwi, gdzie wewnątrz krwinek czerwonych widoczne są zarodźce malarii. Dodatkowo dostępne są szybkie testy diagnostyczne, wykrywające antygeny drobnoustrojów, czyli fragmenty ich komórek.

Leczenie
Oprócz działania objawowego (obniżania temperatury) najistotniejsze jest działanie przyczynowe. Istnieje wiele schematów leczenie i wiele skutecznych substancji zwalczających zarażenie. Wśród nich wymienić należy chlorochinę, meflochinę, chininę oraz prymachinę i doksycyklinę. O ile w krachach gdzie malaria jest niemal codziennością leczenie może być prowadzone w warunkach ambulatoryjnych, w Polsce każdy przypadek tej choroby musi być poddany terapii w wyspecjalizowanym ośrodku medycyny tropikalnej w Poznaniu, Gdańsku lub w Warszawie.

Dlaczego niektórzy są odporni na malarię?
Okazuje się, że jedna choroba może chronić przed inną. Z taką sytuacją mamy do czynienia w przypadku malarii i kilku jednostek chorobowych mających swoje podłoże w patologii krwinki czerwonej.

Niedokrwistość sierpowata powoduję zmianę w kształcie hemoglobiny sprawiając, że poszczególne jej cząsteczki polimeryzują ze sobą, nadając krwince czerwonej charakterystyczny sierpowaty kształt. Taka krwinka ulega szybszej destrukcji, a rozwijając się w niej zarodźce malarii nie mają szans na osiągnięcie dojrzałości. Nosiciel mutacji genu odpowiedzialnego za niedokrwistość sierpowatą jest więc znacznie oporniejszy na malarię.

Talasemie czyli grupa chorób charakteryzujących się ilościowymi wadami w syntezie hemoglobiny powodują zmniejszoną wielkość krwinki. Czas życia erytrocytów jest skrócony co, podobnie jak w anemii sierpowatej, utrudnia rozwój zarodźcom malarii.

Niedobór dehydrogenazy glukozo-6-fosforanowej (fawizm) jest choroba genetyczną, u której podłoża stoi niedostateczna synteza związku antyoksydacyjnego. Powoduje to skrócenie czasu przeżycia krwinek czerwonych, chroniąc przed zachorowaniem na ciężką postać malarii.

Profilaktyka
Dotychczas nie udało się stworzyć skutecznej szczepionki przeciwko malarii. Wciąż trwają badania i być może w niedługim czasie taki preparat pojawi się na rynku. Tymczasem warto jednak zachować kilka podstawowych zasad minimalizujących ryzyko wystąpienia poważnych objawów i powikłań malarii. Na pierwszy plan wysuwa się zapobieganie ukąszeniom przez komary. Turystom podróżującym po zagrożonych terenach poleca się noszenie ubrań z długimi rękawami i nogawkami, a odsłonięte partie ciała należy smarować preparatami odstraszającymi owady. W nocy warto rozwiesić nad łóżkiem moskitierę.

Uniknięcie ukąszenia przez komary jest niemal nieosiągalne, dlatego zarówno przed wyjazdem jak i podczas jego trwania i po powrocie należy stosować leki w dawkach profilaktycznych. W tym celu lekarz wypisze receptę na chlorochinę, prymachinę, meflochinę lub doksycyklinę. Profilaktyka musi być kontynuowana przez 4 tygodnie od powrotu z terenów endemicznych.

Dotychczas nie udało się stworzyć skutecznej szczepionki przeciwko malarii. Wciąż trwają badania i być może w niedługim czasie taki preparat pojawi się na rynku.

Sytuacja w Polsce
W XIX w Polsce malaria występowała endemicznie, jednak stopniowo, od 1950 roku obserwowano stały spadek zachorowań. W 1968 roku Światowa Organizacja Zdrowia wykreśliła Polskę z listy terenów endemicznego występowania malarii. Większość odnotowywanych zachorowań jest „importowanych” z dalekich podróży, ale nie można wykluczyć lokalnych zakażeń, gdyż w Polsce, choć nielicznie, występują komary zdolne do transmisji infekcji. Każdy przypadek malarii, niezależnie od miejsca zakażenia, musi być zgłoszony w stacji sanitarno-epidemiologicznej.

RSS

Zapamiętaj lub poleć

Zabloguj o tym

Encyklopedia haseł

Reklamy Google