Rak gruczołu krokowego – natychmiastowa czy odroczona terapia hormonalna?

Terapia hormonalna (ET - endocrine treatment) w leczeniu raka gruczołu krokowego (PCa – prostate cancer) zaczęła rozwijać się w latach czterdziestych XX wieku dzięki badaniom amerykańskiego chirurga Charlsa Hugginsa i ówczesnego studenta medycyny - Clarence Hodgesa [1]. Odkrycie hormonozależności PCa zostało wyróżnione w 1966 roku Nagrodą Nobla w dziedzinie fizjologii i medycyny. Obniżenie poziomu testosteronu oraz zablokowanie receptorów estrogenowych (ARs – androgen receptors) powoduje zmniejszenie masy guza i spowalnia dalszy rozwój nowotworu [2]. Cel ten może zostać osiągnięty za pomocą:
- chirurgicznego usunięcia gonad
- przerwania osi: podwzgórze-przysadka-gonady
- bezpośredniego zahamowania oddziaływania androgenów na ARs [3].
ET nie prowadzi jednak do wyleczenia. Selekcja i proliferacja komórek androgenoniezależnych skutkuje progresją nowotworu, po upływie średnio 18-24 miesięcy od zastosowania leczenia hormonalnego [2]. Obecnie terapia przeciwandrogenowa jest podstawową metodą leczenia chorych, których nie można zakwalifikować do zabiegu radykalnego [2, 3]. Dyskusyjne pozostaje jednak pytanie: czy należy stosować natychmiastową, czy też odroczona hormonoterapię?

Przyczyn uzasadniających odroczenie terapii hormonalnej, do czasu postępu choroby nowotworowej, jest wiele. Rak gruczołu krokowego, o miejscowym zaawansowaniu, pozostaje zazwyczaj niemy klinicznie [4]. Zastosowanie w tym okresie ET sprawia, że często efekty uboczne terapii są jedynymi “objawami” raka [5]. Koncepcja ścisłej obserwacji chorych z PCa i wyczekiwania, z wdrożeniem leczenia, do czasu pojawienia się symptomów choroby rozwinęła się wraz z popularyzacją wyników badań Veterans Administration Cooperative Urological Group (VACURG 1, 2, 3). Porównanie wczesnej i odroczonej terapii hormonalnej nie wykazało istotnych różnic w zakresie czasu przeżycia całkowitego [3, 5]. Stosunkowo krótki okres efektywności ET (18-24 miesiące), 10 letnie przeżycie w stadium I i II na poziomie >85% oraz ponad 40% współczynnik zgonów z innego powodu niż PCa wydawały się w pełni uzasadniać oczekiwanie z rozpoczęciem hormonoterapii [4]. Zwłaszcza, że leczenie to niesie ze sobą istotne efekty uboczne: spadek libido, zaburzenia nastroju, demineralizację kości i złamania patologiczne, ginekomastię, anemię, czy zaburzenia elektrolitowe [6]. W 1997 roku opublikowano badania Medical Research Council (MRC), w których zaobserwowano, że wcześniejsze zastosowanie hormonalnej terapii w PCa wydłuża czas przeżycia całkowitego i swoistego dla raka stercza. Różnice te okazały się być znaczące zwłaszcza u chorych bez przerzutów [3]. Bardzo istotnym elementem w porównywaniu natychmiastowej i odroczonej terapii hormonalnej jest również jakość życia pacjentów. Czynnik ten, początkowo w ogóle nie brany pod uwagę, okazał się przemawiać na korzyść wcześniejszego zastosowania leczenia hormonalnego u chorych z rakiem gruczołu krokowego [7]. Bowiem natychmiastowa terapia przeciwandrogenowa, w stosunku do leczenia odroczonego, w znaczący sposób zmniejsza dolegliwości i komplikacje powodowane przerzutami [8].

Zalecenia

Pytanie o najbardziej odpowiedni moment do zastosowania hormonalnej terapii w leczeniu chorych z rakiem gruczołu krokowego ciągle pozostaje otwarte. Obecnie uznaje się jednak, że odroczoną terapię przeciwandrogenową można stosować u chorych:
- ze stosunkowo krótkim przewidywanym czasem przeżycia (<15 lat)
- niskim stadium zaawansowania klinicznego (na poziomie T1-T2)
- oraz z nowotworem o niewielkiej złośliwości histologicznej (G1) [3].
U pozostałych chorych zalecane jest leczenie natychmiastowe [3, 4].

Bibliografia

1. Lytton B. Prostate Cancer: A brief history and the discovery of hormonal ablation treatment. The Jurnal of Urology, Vol. 165, 1859 –1862, June 2001.
2. Dobruch J, Borówka A. Mechanizmy leżące u podstaw hormonooporności raka stercza. Urologia Polska 2006/59/3.
3. Senkus-Konefka E, Antoniewicz A, Borkowski A. Zalecenia dotyczące postępowania w raku gruczołu krokowego - konferencja okrągłego stołu. Onkologia w Praktyce Klinicznej 2007, tom 3, nr 3, 103-119
4. Rozdział w książce: Siroky MB, Oates RD, Babayan RK. Podręcznik urologii – diagnostyka i leczenie. Rozdział 15: Nowotwory układu moczowo-płciowego. Kramer A. Wydawnictwo Czelej, Lublin 2006; 286-301.
5. Schröder FH. Early versus delayed endocrine therapy for prostate cancer. Endocr Relat Cancer. 2007 Mar;14(1):1-11.
6. Hellerstedt BA, Pienta KJ. The current state of hormonal therapy for prostate cancer. CA Cancer J Clin. 2002 May-Jun;52(3):154-79.
7. Carmignani G, Oneto F. Medical therapy of prostate carcinoma. Minerva Urol Nefrol. 2004 Jun;56(2):147-63.
8. d'Ancona FC, Debruyne FM. Endocrine approaches in the therapy of prostate carcinoma. Hum Reprod Update. 2005 May-Jun;11(3):309-17.

Artykuł indeksowany

Polska Bibliografia Lekarska GBL

RSS

Zapamiętaj lub poleć

Zabloguj o tym

Encyklopedia haseł

Reklamy Google