Diagnostyka osteoporozy

Osteoporoza definiowana jest jako choroba szkieletu charakteryzująca się upośledzoną wytrzymałością kości, z którą związane jest ze zwiększonym ryzykiem złamania. Wytrzymałość kości zależy od jej gęstości mineralnej.

Większość przypadków tej choroby (około 80%) określana jest mianem osteoporozy pierwotnej, rozróżnia się w tej grupie przede wszystkim osteoporozę pomenopauzalną, starczą, idiopatyczną oraz inwolucyjną. Osteoporoza wtórna dotyczy pacjentów, u których pod wpływem leków czy też w przebiegu chorób przewlekłych dochodzi do niekorzystnych przemian w obrębie układu kostnego.

W związku ze wzrostem ryzyka złamań, z wszystkimi ich konsekwencjami, u osób z osteoporozą istotne znaczenie ma właściwa kwalifikacja do badań diagnostycznych i ocena ryzyka zarówno rozwoju osteoporozy jak i jej powikłań. Szacuje się, że w 2006 r. w Polsce miało miejsce 150 tys. złamań związanych z osteoporozą, z czego 30 tys. dotyczyło szyjki kości udowej. Biorąc pod uwagę fakt, że złamanie szyjki kości udowej aż w 20% przypadków prowadzi do zgonu chorego tym bardziej istotna wydaje się odpowiednio wcześnie wdrożona profilaktyka.

Diagnostyka osteoporozy obejmuje zarówno ocenę aktualnej gęstości mineralnej kości jak i ocenę ryzyka wystąpienia złamania kości. Najważniejszą metoda diagnostyczną jest densytometria metodą absorpcjometrii promieniowania rentgenowskiego o podwójnej wiązce energetycznej (DXA). Inne metody, takie jak tomografia komputerowa wysokiej rozdzielczości, rezonans magnetyczny wysokiej rozdzielczości czy mikrorezonans magnetyczny mają znaczenie głównie w badaniach naukowych. Do badania densytometrycznego powinno kwalifikować się przede wszystkim osoby z grup podwyższonego ryzyka, tj. po przebytym złamaniu niskoenergetycznym, ze stwierdzanym nieprawidłowym obrazem radiologicznym kręgosłupa, z rodzinnym wywiadem osteoporozy, z niedowagą, z przewlekłą chorobą predestynującą do wystąpienia osteoporozy wtórnej (reumatoidalne zapalenie stawów, endokrynopatie, przewlekła niewydolność wątroby, choroby zapalne jelit). Densytometria pozwala także ocenić skuteczność prowadzonego leczenia. Miejscem, w którym podlega analizie gęstość kości jest bliższy koniec kości udowej - pomiary wykonywane w tej lokalizacji są wiarygodne zarówno u kobiet jak i u mężczyzn w każdym wieku, ponadto umożliwiają oszacowanie ryzyka złamania. Trudności interpretacyjne mogą wystąpić u chorych z zaawansowanym procesem zwyrodnieniowym. Należy również pamiętać, że zmiany osteoporotyczne w tym obszarze pojawiają się później niż w obrębie kręgosłupa. Densytometria pozwala ocenić gęstość mineralną kości, a następnie określić wartość wskaźnika T-score (odchylenie standardowe od średniej wyników dla szczytowej masy kostnej w wieku 20-29 lat). I tak za normę uważa się T +1/-1 SD, wartość T od -1 do - 2,4 określa się jako osteopenię, a wartość poniżej -2,5 jako osteoporozę.

Jednak opieranie się jedynie na wyniku densytometrii i podejmowanie decyzji terapeutycznych tylko w oparciu o wartość T nie jest w pełni uzasadnione. Niezwykle istotne jest też oszacowanie ryzyka złamania, tym bardziej, że znaczna część złamań występuje u osób, u których gęstość mineralną kości na podstawie badania densytometrycznego była oceniana jako prawidłowa. Podstawę obliczenia ryzyka złamania stanowią dane o ryzyku istniejącym w podobnej populacji osób dla prawdopodobieństwa złamania w ciągu dziesięciu lat. Czynnikami o największym znaczeniu są: przebyte złamanie szyjki kości udowej u rodziców, niezdolność do samodzielnego wstawania, przewlekłe przyjmowanie glikokortykosteroidów i leków przeciwpadaczkowych, a także reumatoidalne zapalenie stawów oraz niedowaga. Każdy pacjent wymaga indywidualnego podejścia i oszacowania ryzyka złamania. Pomocne w tym mogą być dostępne kalkulatory (np: http://www.pfo.com.pl/ryzyko.html#pocz_ryz ).

Wstępna ocena chorego powinna obejmować także wykonanie badań biochemicznych, mających na celu przede wszystkim wykluczenie możliwych przyczyn osteoporozy wtórnej. Oznacza się morfologię krwi, OB, stężenie wapnia w surowicy, ocenia się wydolność wątroby (AST, GGTP, ALP, albuminy, koagulogram) i nerek (kreatynina), wykonuje się badanie ogólne moczu, a dodatkowo wskazana może być także ocena statusu hormonalnego. Badania biochemiczne obejmują także markery obrotu kostnego - podwyższenie ich stężenia jest niezależnym czynnikiem ryzyka złamań. Wśród markerów wyróżnia się markery kościotworzenia - frakcję kostną alkalicznej fosfatazy (b-ALP), osteokalcynę (OC), N-końcowy propeptyd prokolagenu typu I (P1NP), markery resorpcji: pirydynolinę i dezoksypirydynolinę (PYD i DPD), N-końcowy usieciowany telopeptyd łańcucha alfa kolagenu typu I (NTX) oraz C-końcowy usieciowany telopeptyd łańcucha alfa kolagenu typu I (CTX). Praktyczne znaczenie mają CTX, OC i P1NP- można je oznaczać także w Polsce, jednak badanie markerów metabolizmu kostnego nie jest badaniem wykonywanym rutynowo. Obniżanie się ich stężenia w kolejnych pomiarach jest dowodem skuteczności prowadzonego leczenia.

RSS

Zapamiętaj lub poleć

Zabloguj o tym

Encyklopedia haseł

Reklamy Google