Błonnik - pożyteczny balast

Wraz z rozwojem przemysłu i lepszą technologią, uzyskujemy przetworzoną żywność- łatwiejszą w przechowywaniu, ale niestety zubożoną w wartości odżywcze. A juz od czasów ojca medycyny – Hipokratesa - wiadomo, że to, co znajduje się na naszym talerzu, ma niebanalny wpływ na nasze zdrowie i samopoczucie
W latach sześćdziesiątych XX wieku dr Burkitt [5] poszukiwał związku między dietą a zapadalnością na przewlekłe choroby . Korzystnego działania witamin nikt nie kwestionował, ale z uwaga zaczęto się przyglądać substancji, która uznawana była za zbyteczną . Tym niepotrzebnym składnikiem pożywienia był błonnik…Liczne opracowania i badania sprawiły ,że na nowo doceniono jego rolę . A co tak naprawdę kryje się za ta bardzo popularną nazwą i jakie są jej dobroczynne skutki?
Błonnik to grupa substancji pochodzących z pokarmów roślinnych, które nie ulegają trawieniu i przez przewód pokarmowy przechodzą w praktycznie niezmienionej formie. Stąd ten składnik naszej diety przez lata uchodził za zbędny w naszej diecie .
Tradycyjnie błonnik dzieli się na dwie grupy [1, 5] :
-nierozpuszczalny (celuloza, hemiceluloza i lignina) , którego źródłem są przede wszystkim całe nasiona , wchłania wodę jak gąbka ( nawet do 4-6 razy zwiększając swoją masę ) [6]
-rozpuszczalny (pektyny, gumy) znajdujący się w owocach, warzywach.; pomocny w obniżaniu poziomu cholesterolu i glukozy we krwi .
Odpowiednia dieta bogata w witaminy, przeciwutleniacze i błonnik pozwala na zmniejszenie ryzyka rozwoju wielu chorób , głównie chorób cywilizacyjnych, powszechnie występujących i ściśle związanych z ‘nowoczesnym życiem’ . W tej grupie schorzeń znajdują się między innymi hemoroidy, uchyłki jelita grubego ,choroby serca, czy cukrzyca typu 2 .

Błonnik dla jelit

W gastroenterologii dieta ma praktycznie równorzędne znaczenie co farmakoterapia. To, co zjadamy wpływa na pracę i regulację czynności przewodu pokarmowego. Pozwala na łagodzenie dolegliwości , ale też na profilaktykę pewnych schorzeń. A jak się do tego odnosi błonnik ? Dieta ubogoresztkowa sprzyja zaparciom i wydłuża czas pasażu treści pokarmowej przez jelita – jednym słowem powoduje dłuższe zaleganie kału. Nagromadzenie mas kałowych i utrudniona defekacja wiąże się z zaparciami , nieprzyjemna dolegliwością , której doświadcza większość populacji. Poza dyskomfortem jest to także czynnik sprzyjający powstawaniu uchyłków ( kieszonkowatych uwypukleń jelita powstających przy zwiększonym ciśnieniu w jelicie ) i nasilający dolegliwości ze strony hemoroidów. Błonnik zawarty w pożywieniu pęczniejąc powoduje zmiękczenie masy kałowej i przyspiesza usuwanie zbędnych resztek pokarmowych .Brak problemów z wypróżnianiem, to także niższe ciśnienie w jelicie i zmniejszone ryzyko powstania uchyłków i związanych z nimi dolegliwości ( tzw choroba uchyłkowa , której objawem jest m.in. ból, stan zapalny i gorączka , a powikłaniem przedziurawienie uchyłka i groźne dla życia zapalenie otrzewnej) .
Przez lata powstało przekonanie, że dieta uboga w błonnik jest czynnikiem sprzyjającym rozwojowi nowotworów jelita grubego. Obecnie badania faktycznie wskazują na ścisły związek diety , ale doniesienia dotyczące samego błonnika nie są na tyle wiarygodne. W badaniach przeprowadzonych w Stanach Zjednoczonych wykazano zależność miedzy ‘dietą wysokiego ryzyka‘ (bogatą w tłuszcze i cholesterol oraz ubogą w cukry złożone i błonnik ) a rozwojem zmian rakowych a nawet zmian przednotworowych . [2]


Serce jak dzwon

W krajach rozwiniętych główną przyczyną zgonów są incydenty sercowo – naczyniowe ( np. zawał serca, udar ),. Są to konsekwencje miażdżycy, która polega na odkładaniu się na ścianach naczyń krwionośnych blaszek miażdżycowych wysyconych cholesterolem. Doprowadza to do zwężenia naczyń i ich usztywnienia. Najczęściej zajęte są naczynia wieńcowe odpowiadające za ukrwienie i odżywienie mięśnia sercowego a całkowite zatkanie naczynia skutkuje zawałem.
Zarówno w leczeniu, jak i profilaktyce miażdżycy i jej konsekwencji, poza farmakologicznym postępowaniem bardzo ważna jest zmiana nawyków – zwiększenie aktywności fizycznej i zmiana menu. . Liczne prace wykazały, że zwiększone spożywanie błonnika, nawet do kilkudziesięciu procent może zmniejszyć ryzyko chorób układu krążenia oraz pozwala uregulować profil lipidowy osocza [ 3,4 ].
Mechanizm dobroczynnego działania polega na zdolności błonnika ( głównie rozpuszczalnego ) do wiązania lipidów zawartych w pożywieniu i kwasów żółciowych ( związanych z metabolizmem cholesterolu) .
W badaniu Framingham Offspring wykazano ,że błonnik poza wpływem na profil lipidowy osocza , pozwala też uregulować poziom glukozy we krwi .Prawdopodobny mechanizm polega na zmniejszaniu wchłaniania glukozy [ 3, 4.].


Ile komu?
Wg zaleceń na każde 1000 kcal przyjmowanego pokarmu powinno przypadać 14 gram błonnika na dzień ( czyli osoba spożywająca 2500 kcal powinna z dietą dostarczyć 35 g błonnika) [1] .
Na rynku dostępny jest także błonnik w tabletkach .Pojawia się pytanie czy taka substytucja nie jest prostsza. Niestety tabletki zawierają stosunkowo niewiele błonnika, a pozbawione są innych składników mineralnych i witamin.

Bardzo ważne jest stopniowe zwiększanie ilości pozywanego błonnika – zbyt duża dawka na samym początku może spowodować wzdęcia i biegunki,. Należy także opamiętać o wypijaniu dużej ilości płynów , co zapobiega odwodnieniu i pozwala na pęcznienie błonnika w jelitach. W przeciwnym razie efekt może być odwrotny od zamierzonego – mogą pojawić się zaparcia.. W zrównoważonej diecie nadrzędną zasadą jest różnorodność na talerzu, gdyż monotonny jadłospis może wiązać się z niedoborami jednego lub kilku składników pokarmowych.. Piramida żywienia zaleca 5 porcji owoców i warzyw na dzień, a właśnie z tego źródła najlepszy jest nie tylko błonnik, ale i witaminy. Ważne jest też , aby pokarmy były jak najmniej przetworzone.

RSS

Zapamiętaj lub poleć

Zabloguj o tym

Encyklopedia haseł

Reklamy Google