Kamica moczowa

"Kamica układu moczowego jest dość częstą dolegliwością, szacuje się, że występuje u 5% populacji, dwukrotnie częściej u mężczyzn - szczyt zachorowalności u nich między 30-40 rokiem życia."

Kamica nerkowa to obecność w drogach moczowych nie rozpuszczających się złogów, które wytrącają się w moczu. Kamienie składają się z macierzy i kryształów substancji występujących w moczu. Aby doszło do uformowania się złogu, musi być duże stężenie substancji krystalizującej (musi zostać przekroczony próg rozpuszczalności). Wokół wytrąconego kryształka (jądra krystalizacji lub macierzy) nawarstwiają się kolejne warstwy.
Złogi mogą powstawać w różnych odcinkach układu moczowego, ale najczęściej tworzą się w kielichach lub miedniczkach nerkowych. Początkowo krystalizujące złogi tworzą tzw. błoto lub piasek, później tworzy się kamień , który może się przemieszczać i zostać wydalony z moczem. Czasami złogi mogą wypełniać całą miedniczkę nerkową tworząc kamienie odlewowe.

Istnieje kilka typów kamieni moczowych, co jest zależne od mechanizmu ich powstawania oraz leczenia i zapobiegania nawrotom kamicy. Kamienie mogą się składać z:
- szczawianów wapnia,
- fosforanu wapnia,
- moczanów (stanowią około 15% wszystkich),
- struwitu (czyli fosforanu magnezowo-amonowego).
Bardzo rzadko, w genetycznych defektach metabolicznych, kamienie składają się ze złogów aminokwasów, mogą występować kamienie mieszane.
Najczęstsze, występujące w około 80% przypadków, są kamienie szczawianowe i fosforanowe.
Kamica układu moczowego jest dość częstą dolegliwością, szacuje się, że występuje u 5% populacji, dwukrotnie częściej u mężczyzn - szczyt zachorowalności u nich między 30-40 rokiem życia. W około połowie przypadków dolegliwości nawracają. Może występować endemicznie (częste przypadki na małym terenie w zależności od klimatu – w rejonach gorących i suchych). Dużo częściej występuje w krajach o wysokim standardzie, gdzie dieta jest bogata w białko i szczawiany.
Istnieje szereg czynników predysponujących do rozwoju tej dolegliwości, ale głównym problemem jest przesycenie moczu litogennymi (powodującymi wytrącanie kamieni) metabolitami. Za poszczególne postacie odpowiadają różne mechanizmy powstawania kamieni.

"Najbardziej typowa jest kolka nerkowa, w której klasycznie ból jest umiejscowiony w okolicy lędźwiowej i promieniuje do spojenia łonowego, krocza i wewnętrznej powierzchni uda. Ból ma charakter napadowy i związany jest z przemieszczaniem się złogu przez wąskie światło moczowodu w kierunku pęcherza moczowego. Dolegliwościom bólowym mogą towarzyszyć problemy z oddawaniem moczu pod postacią bolesnego parcia na mocz i oddawanie niewielkich ilości moczu, który może być podbarwiony krwią, nudności i wymioty, bladość i poty."

Główne przyczyny powstawania kamieni w drogach moczowych to przede wszystkim:
*wzrost w moczu substancji krystalizujących np. wapnia (w nadczynności przytarczyc, zaawansowanych nowotworach z przerzutami), kwasu moczowego w dnie moczanowej,
*zmniejszenie w moczu substancji zapobiegających krystalizacji (magnezu, cytrynianów, białek hamujących krystalizację - produkowanych w układzie moczowym),
*krytyczne pH moczu (za kwaśne lub za bardzo zasadowe),
*zastój moczu,
* zakażenia układu moczowego,
* rodzinne występowanie kamicy,
*choroby układu kostno-stawowego,
*przewlekłe choroby przewodu pokarmowego,
*nieprawidłowa dieta, odchudzanie się, mała ilość przyjmowanych płynów,
*przebywanie w gorącym i suchym klimacie,
* długotrwałe unieruchomienie,
* niektóre leki.
Kamica moczowa sprzyja zakażeniom układu moczowego, ale jednocześnie infekcje są jedną z przyczyn jej powstawania.

Duża cześć osób z kamicą moczową nie ma żadnych dolegliwości, a złogi lub stany poprzedzające uformowanie się kamienia są uwidaczniane podczas badań przeprowadzanych z innych przyczyn.
Jeżeli kamień jest uruchomiony i zaczyna się przemieszczać, pojawiają się dolegliwości. Najbardziej typowa jest kolka nerkowa, w której klasycznie ból jest umiejscowiony w okolicy lędźwiowej i promieniuje do spojenia łonowego, krocza i wewnętrznej powierzchni uda. Ból ma charakter napadowy i związany jest z przemieszczaniem się złogu przez wąskie światło moczowodu w kierunku pęcherza moczowego. Dolegliwościom bólowym mogą towarzyszyć problemy z oddawaniem moczu pod postacią bolesnego parcia na mocz i oddawanie niewielkich ilości moczu, który może być podbarwiony krwią, nudności i wymioty, bladość i poty. Jeżeli dołączy się infekcja układu moczowego - możliwa jest gorączka.
Napady mogą pojawiać się co kilka miesięcy lub nawet lat.
Kamienie można uwidocznić w badaniach obrazowych. W przeglądowym zdjęciu rentgenowskim widoczne są złogi, które nie przepuszczają promieni rtg, stąd kamienie zbudowane z moczanów - przepuszczające promieniowanie X - są niewidoczne. USG jamy brzusznej, poza złogami, pozwala także na ocenę dróg moczowych i ewentualnych powikłań kamicy.
W badaniach laboratoryjnych moczu wykonuje się w celu określenia pH moczu, gęstości ,zawartości kryształków. W większości przypadków występują krwinki czerwone, które świadczą o ‘otarciach’ w moczowodach, spowodowanych przez przemieszczający się kamień. Obecność leukocytów i\lub bakterii wskazuje na infekcję w drogach moczowych.
Leczenie objawowej kamicy polega na doraźnym uśmierzaniu bólu i podawaniu środków rozkurczających. Niesteroidowe leki przeciwzapalne (jak np. popularne i reklamowane leki przeciwbólowe) zmniejszają dolegliwości bólowe, a przez działanie przeciwzapalne (zmniejszają obrzęk i stan zapalny wokół złogu) – ułatwiają przemieszczenie się kamienia. Z pozostałych leków przeciwbólowych stosuje się także opioidy (z rodziny morfiny). Leki rozkurczające obniżają wzmożone skurcze moczowodów.
W niektórych przypadkach - głównie w kamicy moczanowej - można spróbować rozpuścić złogi poprzez: odpowiednią dietę, wypijanie dużych ilości płynów oraz podawaniu specjalnych preparatów – celem jest zobojętnienie kwaśnego pH moczu, w którym dochodzi do wytrącania się tego typu kamieni.
Prawie wszystkie małe kamienie (do średnicy 2 mm,) są wydalane samoistnie – często jest to nazywane „rodzeniem kamienia”. Zaś dolegliwości bólowe ustępują do kilkunastu dni po odblokowaniu przepływu moczu.
Jeżeli kamień jest za duży, musi być usunięty w sposób inwazyjny. Najpopularniejszą metodą jest litotrypsja, czyli rozkruszanie kamieni falami uderzeniowymi wytwarzanymi poza organizmem (np. elektromagnetycznymi). Zabieg przeprowadza się w znieczuleniu ogólnym. Warunkiem wykonania zabiegu jest zlokalizowanie złogu oraz nie zaburzony odpływ moczu. Rozkruszone kamienie są następnie wydalane z moczem.
Inne metody obejmują endoskopowe usunięcie kamienia - instrumentem wprowadzonym przez cewkę moczową lub przez nacięcie w skórze.
W przypadkach gdy kamień jest bardzo duży lub nie można go usunąć pozostałymi metodami konieczny jest zabieg chirurgiczny.
W około połowie przypadków, kamica układu moczowego ma charakter nawrotowy, toteż duże znaczenie ma profilaktyka. Szacunkowo nawroty występują u 50-70% chorych nie stosujących się do zaleceń. Zapobieganie ma kluczową rolę zapobieganie wystąpienia problemu u osób, które już miały dolegliwości lub mają czynniki ryzyka lub kamica występuje rodzinnie .
Podstawowa zasada to przyjmowanie dużych ilości płynów, co umożliwia zmniejszenie stężenia w moczu substancji mogących krystalizować. Wzmożona produkcja moczu powoduje przepłukiwanie nerek i układu moczowego - usunięcie błotka czy małych kamieni oraz zmniejsza w pewnym stopniu możliwość infekcji układu moczowego.
Kolejnym ważnym czynnikiem w zapobieganiu jest odpowiednia dieta, dobrana w zależności od typu kamicy. Jej szczegóły przedstawi tabela umieszczona poniżej.

Tab. 1 Wskazówki żywieniowe w zależności od typu kamicy moczowej

RSS

Zapamiętaj lub poleć

Encyklopedia haseł

Reklamy Google