W tym temacie
Dyskusja
W krajach cywilizowanych, przy teoretycznie pełnym dostępie do niezwykle zróżnicowanych i wszechstronnie wzbogacanych środków spożywczych, ilościowe i jakościowe niedobory pokarmowe powinny należeć do rzadkości. Tak niestety nie jest.
Badania prowadzone w Polsce nad stanem odżywienia dzieci i młodzieży oraz ich dziennymi racjami pokarmowymi wskazują na różne, niekiedy nawet znaczne nieprawidłowości. Obejmują one zarówno nadmiary (częściej), jak i niedobory energetyczne, a także zaburzenia jakościowe dotyczące spożycia białka (dość często niedobór), węglowodanów (zazwyczaj nadmiar), tłuszczów (u małych dzieci niedobór, a u starszych nadmiar), owoców i warzyw
(z reguły ich niedostatek). Choć piramida zdrowego żywienia (patrz rycina) powinna być wszystkim dobrze znana i powszechnie stosowana, to wciąż dalecy jesteśmy od jej przestrzegania.
Przyczyny tego stanu rzeczy są oczywiście złożone, ale do najistotniejszych należą: brak wiedzy i wykształcenia na temat prawidłowego żywienia, poszerzająca się strefa biedy, wymuszane przemianami cywilizacyjnymi niekorzystne zmiany stylu życia oraz brak czasu. Popularność zyskują także wymyślne diety i sposoby żywienia, które niestety rzadko są prawidłowo zbilansowane i co najważniejsze z reguły nie nadają się do stosowania w wieku rozwojowym. Sytuację pogarszają typowe dla wieku dziecięcego częste choroby infekcyjne. Uzupełniania wymaga również zbyt mała ilość witamin i minerałów w okresie jesienno-zimowo-wiosennym oraz zwiększone ich zużycie podczas dużego wysiłku fizycznego.
Niedobory żywieniowe, wzmożone zapotrzebowanie lub straty, a także tolerowane przez nas, rodziców, często dla świętego spokoju, dziwne przyzwyczajenia żywieniowe naszych dzieci, prowadzić mogą do jawnych lub utajonych niedoborów niektórych witamin (A, D, E, kwasu foliowego, B12) oraz makro- i mikroelementów (zwłaszcza wapnia, magnezu i żelaza).
Choć naukowe opracowania dotyczące znaczenia witamin sięgają początków dwudziestego wieku, to powszechna znajomość ich roli w organizmie oraz ich naturalnych źródeł wciąż jeszcze jest niedostateczna.
Witaminy dzielimy na rozpuszczalne w tłuszczach (A, D, E, K) oraz rozpuszczalne w wodzie (witaminy z grupy B, kwas foliowy, witamina C).
WITAMINY ROZPUSZCZALNE W TŁUSZCZACH
Wspólną cechą witamin rozpuszczalnych w tłuszczach jest zależność wchłaniania od obecności żółci, oporność na ogrzewanie i wrażliwość na światło.
Witamina A
Naturalnym jej źródłem są ryby, mleko i jego przetwory (nieodtłuszczone), żółtka jaj oraz karoten (zawarty głównie w marchwi).
Działanie witaminy A jest wielokierunkowe, jednak w zasadniczej części sprowadza się do stabilizacji błon komórkowych, udziału w procesach wzrastania, metabolizmie kości, budowie rogówki. Witamina ta pełni także istotną rolę w układzie antyoksydacyjnym.
Objawami niedoboru mogą być zaburzenia adaptacji oka do widzenia w ciemności (tzw. kurza ślepota), wysychanie spojówek i rogówek, suchość skóry i błon śluzowych, niedokrwistość z towarzyszącym powiększeniem wątroby i śledziony, a także apatia.
Przedawkowanie występuje rzadko. Ostre u niemowląt może się objawiać wymiotami, uwypukleniem ciemiączka i sennością, przewlekłe łuszczeniem dłoni i stóp, zmianami łojotokowymi na skórze, pękaniem kącików ust, brakiem łaknienia i przyrostów masy ciała.
Witamina D
Głównym jej źródłem jest skóra, w której pod wpływem promieni ultrafioletowych 7-dehydrocholesterol przemienia się w czynną witaminę D. Głównym jej zadaniem jest wzmaganie wchłaniania wapnia w jelicie cienkim i pobudzanie mineralizacji kości. Do jej pełnej aktywności potrzebna jest sprawna funkcja wątroby i nerek.
Objawy niedoboru witaminy D zwane krzywicą częściej występują w krajach o niewielkim nasłonecznieniu. Chorobie tej sprzyja także dieta mączna i niewielkie spożycie mleka.
U dorosłych niedobór witaminy D prowadzi do demineralizacji kości.
Typowymi objawami krzywicy są rozmiękanie kości potylicy, opóźnione zarastanie ciemiączek i szwów czaszkowych, różaniec krzywiczy na żebrach, odgięte łuki żebrowe, wiotkość mięśniowa, opóźnienie rozwoju ruchowego. U dzieci chodzących może pojawić się szpotawość lub koślawość kolan (kolana w kształcie litery O lub X).
Objawami przedawkowania są wiotkość mięśniowa, zaparcia, utrata łaknienia, nadciśnienie
i kamica nerkowa.
Witamina E
Naturalnymi źródłami tej witaminy są produkty zbożowe, oleje roślinne, warzywa liściaste, groszek zielony, masło i jaja.
Podstawowym działaniem jest zmniejszanie rozpadu krwinek czerwonych, osłanianie komórki wątrobowej przed stłuszczeniem i ochrona przed utlenianiem.
Objawami niedoboru są zaburzenia w funkcjonowaniu narządu wzroku i ośrodkowego układu nerwowego, niedokrwistość oraz osłabienie mięśni kończyn dolnych.
Witamina K
Naturalnymi źródłami tej witaminy są wątroba, soja, lucerna, pomidory, szpinak i włoska kapusta. W ustroju syntetyzują ją także bakterie jelitowe, stąd możliwy przejściowy jej niedobór po antybiotykoterapii.
Jej zasadniczą rolą w organizmie jest udział w przemianach tlenowych i w syntezie czynników krzepnięcia. Objawem jej niedoboru mogą być krwawienia.
WITAMINY ROZPUSZCZALNE W WODZIE
Witaminy rozpuszczalne w wodzie to głównie kompleks witamin B.
Witamina B1
Naturalnymi źródłami tiaminy są drożdże, wieprzowina, produkty zbożowe (gruboziarniste
z nieoczyszczonego ziarna), jaja, sery, orzechy i rośliny strączkowe.
Zasadniczą jej rolą jest udział w przemianie węglowodanów.
Stany niedoborowe występują rzadko. Typowe objawy niedoboru to tzw. choroba „beri-beri” cechująca się drażliwością, osłabieniem, sennością, utratą łaknienia, zapaleniem nerwów obwodowych, niezbornością ruchową i niewydolnością krążenia.
Witamina B2
Naturalne źródło ryboflawiny to wątroba, nerki, drożdże, mleko, jaja, warzywa liściaste.
Ryboflawina odgrywa rolę w przemianie węglowodanów, w procesach widzenia i wzrostu.
Objawy jawnego niedoboru występują rzadko. Zasadnicze to owrzodzenie kącików ust (zajady) i języka, zapalenie spojówek i rogówki, światłowstręt, niedokrwistość.
Witamina PP
Źródłami tej witaminy są wątroba, wieprzowina, łosoś i drób.
Niacyna lub inaczej kwas nikotynowy odgrywają istotną rolę w przemianie węglowodanów, porfiryn i hemoglobiny, rozszerza naczynia krwionośne.
Niedobór wywołuje pelagrę cechującą się osłabieniem, brakiem apetytu, pieczeniem języka, zawrotami głowy i zapaleniem skóry.
Witamina B6
Naturalnymi źródłami pirydoksyny są suszone drożdże, produkty zbożowe, mleko, jaja, mięso, orzechy, ziemniaki, kapusta, marchew. Szczególnie duże zapotrzebowanie na tę witaminę występuje przy diecie bogatobiałkowej.
Pirydoksyna bierze udział w przemianach aminokwasów, lipidów, hemoglobiny.
Objawami niedoboru są nadpobudliwość i drgawki u niemowląt, obwodowe zapalenie nerwów, niedokrwistość niedobarwliwa, zapalenie skóry i błon śluzowych, kamica nerkowa, spadek odporności.
Witamina H
Występuje w drożdżach, czekoladzie, mleku, warzywach.
Biotyna bierze udział w procesach oddychania tkankowego i odpowiada za piękną oraz zdrową skórę.
Znaczne niedobory są rzadkie. Jeśli jednak wystąpią, charakteryzują się zapaleniem skóry
i zaburzeniami czucia.
Kwas pantotenowy
Źródłem są drożdże, mięso, mleko i przetwory mleczne, produkty zbożowe i rośliny strączkowe. Bierze udział w przemianie kwasów tłuszczowych, cholesterolu, kwasu pirogronowego. Niedobory objawiają się zaburzeniami czucia, osłabieniem, drażliwością
i łuszczeniem skóry stóp.
Kwas foliowy
Występuje w wątrobie, pszenicy, ryżu i kukurydzy, mleku.
Bierze udział w licznych przemianach ustrojowych (erytropoezie, syntezie kwasów nukleinowych, syntezie przeciwciał). Zapobiega wadom cewy nerwowej, dlatego tak ważne jest podawanie go w okresie planowania ciąży i w pierwszym trymestrze ciąży.
Niedobór wywołuje biegunkę, niedokrwistość megaloblastyczną, niedobór białych krwinek
i płytek krwi.
Witamina B12
Naturalne źródła to wątroba, wołowina, mleko, żółte sery, ryby, drożdże, produkty sojowe
i pszenne.
Jest niezbędna w syntezie erytrocytów (erytropoeza) i czynności układu nerwowego. Wchłania się w końcowym odcinku jelita krętego w połączeniu z czynnikiem syntetyzowanym w żołądku.
Niedoborowi sprzyjają restrykcyjne diety takie jak dieta wegańska. Objawami niedoboru są rozdrażnienie lub apatia, brak łaknienia, niedokrwistość megaloblastyczna.
Witamina C
Źródłem są owoce cytrusowe, jagodowe, pomidory. Kwas askorbinowy uszczelnia śródbłonki naczyń, ułatwia wchłanianie żelaza, bierze udział w licznych przemianach metabolicznych (białka, kwasu foliowego, fenyloalaniny, tyrozyny, kortykosteroidów).
Znaczny niedobór wywołuje szkorbut - obecnie niespotykany. Częstsze, łagodne niedobory objawiają się zmęczeniem, brakiem łaknienia, drażliwością, krwawieniem i rozpulchnieniem dziąseł oraz niedokrwistością megaloblastyczną.
MAKROELEMENTY
Wapń
Główne źródła to mleko i jego przetwory, łosoś, szproty, jaja, biała fasola, suszone owoce
i rośliny strączkowe.
Jego znaczenia w ustroju nie da się przecenić, gdyż bierze udział w budowie kośćca, przewodnictwie nerwowo-mięśniowym, kurczliwości mięśni, krzepnięciu krwi, pracy serca.
Niedobór może być przyczyną tężyczki, osteomalacji, krzywicy.
Magnez
Magnez występuje w świeżych roślinach strączkowych, szpinaku, ziemniakach, mięsie, burakach, żółtku, mleku, orzechach, czekoladzie.
Bierze udział w przewodnictwie nerwowo-mięśniowym i skurczach mięśni, w tym sercowego, a także licznych przemianach metabolicznych.
Niedobory objawiać się mogą tężyczką, nocnymi skurczami mięśni łydek, mniejszą wydolnością serca.
Żelazo
Naturalnymi źródłami żelaza jest wątroba, fasola, mięso wołowe, jaja, szpinak, suszone owoce. Jest podstawowym składnikiem hemoglobiny, białka transportującego tlen do tkanek, mioglobiny wiążącej tlen w mięśniach oraz szeregu ważnych enzymów. Wchłanianie żelaza w formie dwuwartościowego jonu odbywa się w dwunastnicy. Wchłania się zaledwie 10% żelaza przyjętego z pożywieniem.
Niedobór objawia się niedokrwistością niedobarwliwą, mikrocytarną, opóźnieniem wzrastania i spadkiem odporności a także zapaleniem kącików ust (tzw. zajadami).
Wskazaniem do podawania preparatów wielowitaminowych z minerałami są jawne, jak
i utajone ich niedobory, okres rekonwalescencji, stany zwiększonego zapotrzebowania (okres jesienno-zimowo-wiosenny, intensywny wysiłek fizyczny) oraz monotonna lub niedoborowa dieta, bez względu na przyczynę.
Wśród wielu preparatów znajdujących się na rynku na szczególną uwagę zasługują preparaty seria Multivitamol. Są one dostępne w dwóch postaciach – syropu przeznaczonego dla dzieci powyżej 1 roku życia (poza witaminami zawiera żelazo) i saszetek zalecanych od 4 roku życia (poza witaminami w skład wchodzi wapń, magnez i żelazo).
Drukuj
RSS
Zdrowie rodziny
Zabloguj o tym
