W tym temacie
Dyskusja
I trymestr ciąży – organogeneza.
W I trymestrze ciąży wykształcają się najważniejsze organy małego człowieka. Pod koniec trymestru wiadomo już, czy będzie to dziewczynka czy chłopiec.
Układ krążenia płodu.
Czynność serca płodu pojawia się około 22 dnia po zapłodnieniu. W 7- 8 tygodniu ciąży można badać serce ultrasonograficznie. U zarodka czynność serca wynosi około 65 uderzeń na minutę. W 10 tygodniu ciąży wynosi maksymalnie 175 uderzeń na minutę. Niekiedy silne napięcie emocjonalne matki wpływa na pracę serca płodu. Tworzenie elementów krwi odbywa się głównie w pęcherzyku żółtkowym, grasicy, śledzionie, wątrobie.
Układ oddechowy.
Zalążek płuc pojawia się już w 3-4 milimetrowym zarodku. Powstaje z tzw. uchyłku prajelita. Między 4 a 16 tygodniem powstają drogi oddechowe prowadzące do obwodowych oskrzelików. Ruchy oddechowe pojawiają się u płodu wcześnie. Na początku są one jednak płytkie i nierytmiczne. Ich liczbę i rodzaj można określić w badaniu ultrasonograficznym jako wyraz dobrostanu płodu.
Układ pokarmowy.
Płód przez cały okres ciąży żywi się korzystając z aminokwasów i cukrów matki. Przewód pokarmowy powstaje z entodermy – czyli wewnętrznej warstwy komórek zarodka. Początkowo przewód pokarmowy, to tylko zakończona ślepo z obydwu stron rura. Otwór odbytowy powstaje dopiero w 3 miesiącu. Otwór jamy ustnej pojawia się w 4 tygodniu życia płodowego. W 5 tygodniu formuje się język.
Układ nerwowy.
Od 3 tygodnia rozpoczyna się rozwój układu nerwowego. Cewa nerwowa biegnąca wzdłuż kręgosłupa zarodka, powstaje z ektodermy zewnętrznej warstwy komórek zarodka. Do 10 tygodnia ciąży trwa niebezpieczny okres dużej wrażliwości na teratogeny- substancje hamujące rozwój płodu. Do niebezpiecznych dla płodu teratogenów zalicza się np. papierosy, androgeny (testosteron),używane w padaczce leki przeciwdrgawkowe (fenobarbital), leki przeciwtarczycowe (metamizol), kortykosteroidy, lit, duże dawki witaminy A, kokainę, etanol, toluen, chemioterapeutyki (streptomycyna), leki przeciwnowotworowe (metotreksat), używane w kardiologii inhibitory ACE (kaptopril). Można je bezpiecznie stosować dopiero po 10 tygodniu od poczęcia. „Ekspozycja na teratogenny lek po 10 tygodniu ciąży, nie doprowadza do powstania wad anatomicznych.”
„Czy ten lek zaszkodzi mojemu dziecku”, autorzy: Summer J.Yaffe, Gerald G. Brigs, Ginekologia po Dyplomie, Medical Tribune, marzec 2003
Zmiany zachodzące w organizmie matki w I trymestrze.
Zmiany w pochwie i w sromie.
Zasinienie szyjki macicy jest jednym z wczesnych objawów ciąży. W miarę rozwoju ciąży, szyjka dojrzewa. Ulega rozpulchnieniu a jej kanał staje się drożny. W czasie ciąży szyjka macicy zamyka dolną część jamy macicy – jest swoistą zatyczką dla worka owodniowego i płynu owodniowego.
W I trymestrze następuje
przekrwienie pochwy, co nadaje jej różowoniebieskie zabarwienie. Kolor pochwy to jeden z objawów ciąży. Zwiększa się rozciągliwość i elastyczność pochwy. Utrzymujące się w I trymestrze niskie pH pochwy i immunoglobuliny, chronią macicę przed patogenną florą przedsionka pochwy.
Srom ciężarnej jest powiększony, obrzęknięty i przebarwiony.
Ciśnienie krwi
Tętnicze ciśnienie skurczowe matki, obniża się nieznacznie na początku ciąży. Jest to wynik procesu adaptacji jej organizmu do powiększającego się łożyska naczyniowego. W ciele matki rośnie macica i płód, potrzebując dodatkowej objętości krwi matczynej do odżywiania.
Nieprzyjemności , które kobieta odczuwa w I trymestrze ciąży wynikają z procesu adaptacji organizmu matki do stanu ciąży. Matka odczuwa i dostrzega:
• obrzmienie piersi
• zmiany pigmentacyjne na skórze
• zwiększoną częstotliwość oddawania moczu
• nudności i wymioty
• zmianę smaku
Badania
W I trymestrze, wizyty u ginekologa powinny odbywać się co 4 tygodnie. Co miesiąc dokonuje się analizy krwi (morfologię) i analizy moczu. Między 8 a 12 tygodniem ciąży czas na USG. Konieczne jest badanie ginekologiczne (cytologia, biocenoza). Wskazana jest konsultacja internistyczna i stomatologiczna. Każdy proces zapalny w organizmie matki, także próchnica zębów może doprowadzić do ciężkich infekcji płodu.
Dla wykluczenia toksoplazmozy (choroba pierwotniakowa) robi się specjalną analizę krwi.
Określa się krzepliwość, grupę krwi, poziom cukru we krwi. Ciężarna powinna również wykonać badania HBS Ag ( wirusowe zakażenie wątroby typu B) i WR (na kiłę).
Dodatkowe badanie robione między 8 a 11 tygodniem u kobiet z rodzin genetycznie obciążonych, to biopsja trofoblastu. Biopsja trofoblastu polega na pobraniu komórek tworzącego się łożyska np. igłą pod kontrolą USG, w celu wykrycia zaburzeń genetycznych płodu.
II trymestr ciąży – szybki rozwój płodu, stabilizacja ciąży.
Układ krążenia płodu.
Po 5 miesiącu, funkcje krwiotworzenia przejmuje szpik płodu.
Układ oddechowy.
Od 25 tygodnia życia płodowego powstają pęcherzyki płucne. Proces kształtowania układu oddechowego kończy się dopiero po urodzeniu, gdy do płuc dziecka po raz pierwszy dostaje się powietrze.
Układ pokarmowy.
Odruch połykania i ruchy perystaltyczne (ruchy przełyku i jelit przesuwające strawiony pokarm) pojawiają się u płodu w drugiej połowie ciąży. Ze złuszczonych komórek nabłonkowych przewodu pokarmowego płodu i z elementów płynu owodniowego, powstaje w jelitach płodu smółka. Jeśli płód wydala smółkę przed porodem, wody płodowe zabarwione są na zielono.
Układ moczowy płodu.
Nerki płodu podejmują czynność w 14 tygodniu ciąży. Obecność moczu w pęcherzu moczowym jest łatwo zauważalna w ocenie ultrasonograficznej.
Układ nerwowy.
Układ nerwowy płodu dojrzewa. Od 6 miesiąca ciąży drogi nerwowe ochrania tzw. osłonka mielinowa. Proces mielinizacji trwa jeszcze u noworodka. Mielinizacja polega na pokrywaniu nerwów otoczką zbudowaną z substancji nie przewodzącej elektryczności. Przyspiesza to przewodzenie impulsów elektrycznych przepływających nerwami dziecka.
Zmiany w organizmie matki wynikają z przystosowania się do koegzystencji z płodem. W czasie II trymestru dziecko dokonuje najszybszych postępów w rozwoju. Z 14 gramowego zarodka staje się prawie kilogramowym płodem. Przyrost wagi dziecka znacznie zmienia sylwetkę matki.
Czynność nerek.
Nerki oczyszczają krew ze zbędnych i szkodliwych produktów przemiany materii. Matka przygotowuje się do zwiększonego obciążenia organizmu mocznikiem produkowanym przez płód. U przyszłej matki występuje zwiększony przepływ krwi przez nerki oraz wzmożone przesączanie kłębuszkowe. Duża grupa ciężarnych kobiet często oddaje mocz. Większa zawartość glukozy i aminokwasów sprawia, że zakażenie dróg moczowych jest częstym powikłaniem ciąży.
Przemiana materii.
Rozrastająca się macica, coraz cięższy płód oraz magazynowanie tłuszczu przez matkę, sprawiają, że wzrasta masa ciała ciężarnej. Masa ciała w ciąży zwiększa się mniej więcej o 15% wagi przed ciążą. Z tego 3 - 4 kilogramy to dziecko, a cała reszta to: tkanka tłuszczowa, płyny komórkowe, krew matki, gruczoły piersiowe, powiększony mięsień macicy oraz płyn owodniowy. Zbyt mały lub zbyt duży przyrost masy ciała może świadczyć o nieprawidłowym przebiegu ciąży. Dlatego istnieje obowiązek ważenia ciężarnych, zwłaszcza w drugiej połowie ciąży.
Hiperlipidemia (zrost stężenia lipidów) i wyższy poziom cholesterolu są normalnymi objawami ciąży. Ogólne stężenie lipidów (tłuszczów) wzrasta z 7 do 10 g/l, zaś cholesterolu z 120 do 280 mg%.
Przyrost brzuszka w liczbach.
Przyjmuje się, że dno macicy znajduje się:
• pod koniec 16 tygodnia ciąży: 1-2 palce nad spojeniem łonowym
• pod koniec 20 tygodnia: 2-3 palce poniżej pępka
• Pod koniec 24 tygodnia: dokładnie na wysokości pępka
• pod koniec 28 tygodnia; 2-3 palce powyżej pępka.
Nieprzyjemności II trymestru wynikają z adaptacji organizmu mamy i widocznych już zmian sylwetki:
• skurcze i obrzęki nóg
• zgaga
• bóle w krzyżu
• skurcze w dolnej części brzucha (wynik rozciągania wiązadeł podtrzymujących macicę)
Główne zagrożenia wynikają z budowy organizmu matki np. niewydolność szyjki macicy, która może doprowadzić do poronienia.
Badania matki i płodu w II trymestrze ciąży
• analiza krwi - morfologia (co miesiąc)
• analiza moczu (co miesiąc)
• USG (około 20 tygodnia)
• test obciążenia glukozą (24 -28 tydzień)
• wizyty u ginekologa co 3 -4 tygodnie
Dodatkowo:
Test potrójny (TripleTest) wykonywany między 14 a 16 tygodniem, kontroluje występowanie zaburzeń chromosomalnych (głównie zespołu Downa) oraz obecność rozszczepu kręgosłupa.
Amniopunkcja genetyczna (pobranie płynu owodniowego) wykonywana między 15 a 18 tygodniem (wczesna 13-14 tydzień) wykrywa genetyczne wady dziecka.
Nakłuwanie pępowiny to pobranie próbki krwi dziecka. Badanie wykonuje się między 18 a 24 tygodniem, w przypadku podejrzenia infekcji wewnątrzmacicznej lub konfliktu serologicznego.
III trymestr – przygotowanie do porodu.
W III trymestrze dziecku rosną włosy i paznokcie. Dziecko po raz pierwszy otwiera oczy.
Układ krążenia płodu:
Warunki w których żyje płód, można porównać do warunków na dużych wysokościach. U dorosłego człowieka wysycenie tlenem krwi wynosi w warunkach normalnych 95%. Krew w żyle pępowinowej płodu jest wysycona tlenem w 50 - 60%. Do płodu dociera mało tlenu. Płód „ratuje się” większą ilością hemoglobiny o dużej zdolności wychwytu tlenu (HbF). Krwinki zawierające hemoglobinę HbF mają większe powinowactwo do tlenu i obumierają szybciej. Płód donoszony ma około 300 ml krwi, co stanowi około 8 - 10 % masy ciała. Liczbę erytrocytów płodu w ostatnich dniach ciąży szacuje się na około 5 milionów na centymetr sześcienny. Poziom HbF w 35 tygodniu ciąży wynosi 95% hemoglobiny całkowitej płodu. Tuż przed porodem poziom HbF spada do 60%. Krew płodu stopniowo uzupełniana jest hemoglobiną dorosłych.
Układ oddechowy.
Między 30 a 32 tygodniem ciąży powstają warunki dla funkcjonowania wymiany gazowej. Płuca są jednak małe, zapadnięte. Ruchy oddechowe pojawiają się u płodu wcześnie lecz są płytkie i nierytmiczne. Liczbę i rodzaj ruchów oddechowych płodu można określić w badaniu ultrasonograficznym. Wynik USG mówi o kondycji płodu.
Układ pokarmowy.
Po 28 tygodniu ciąży zestaw enzymów trawiennych jest wystarczający do trawienia pokarmu.
Zmiany w organizmie matki – przygotowanie do porodu.
Kształt i waga macicy („brzuszka”).
Pod koniec ciąży długość macicy wynosi 30 cm. Szerokość dna macicy wynosi 25 cm. Masa macicy zwiększa się 20 krotnie i pod koniec ciąży wynosi około 1 kilograma. Objętość macicy pod koniec ciąży zwiększa się do kilku litrów.
Przyjmuje się, że dno macicy znajduje się:
• pod koniec 32 tygodnia ciąży: pośrodku między pępkiem a wyrostkiem mieczykowatym mostka
• pod koniec 36 tygodnia: bezpośrednio pod łukiem żebrowym (najwyższe umiejscowienie dna macicy podczas ciąży)
• pod koniec 40 tygodnia: 1-2 palce poniżej łuku żebrowego.
Przyrost masy pod koniec ciąży nie powinien przekraczać 400 g w ciągu tygodnia. Ogólny przyrost masy ciała może przekraczać 20% masy sprzed ciąży. U przeciętnie zbudowanej kobiety waga zwiększa się o 10 - 12 kilogramów.
Układ oddechowy
Pod koniec ciąży połowa zapotrzebowania ciężarnej na tlen jest przeznaczona na zaspokojenie potrzeb płodu.
Układ krwionośny.
Wzrost wagi ciężarnej wynika miedzy innymi ze zwiększania się objętości osocza. W 32 tygodniu ciąży przybywa 1,5 litra osocza. Zwiększa się liczba krwinek czerwonych. Mimo to jest ich nieproporcjonalnie mniej do ilości osocza. Krew matki jest „wodnista” (mało krwinek, dużo wody). Może to doprowadzić do względnej niedokrwistości, zaznaczonej najwyraźniej około 32 tygodnia ciąży.
Na początku ciąży obniżało się nieznacznie ciśnienie skurczowe. Ciśnienie wraca do normy w ostatnich tygodniach. Macica w pozycji leżącej może uciskać żyłę główną dolną, zmniejszając dopływ krwi do serca i mózgu. Aby uchronić się od niedokrwienia mózgu i częstych przy tym omdleń należy spać i odpoczywać leżąc na boku, najlepiej lewym.
Przewód pokarmowy.
Rosnąca macica powoduje przesuwanie się jelit i żołądka ku górze i na boki. Następuje spowolnienie motoryki przewodu pokarmowego, co zaburza czynności zwieraczy,
cofanie się treści żołądka do przełyku i uczucie zgagi. Zwiększone wydzielanie gruczołów ślinowych oraz zwolnienie ruchów robaczkowych jelit jest korzystne ponieważ, sprzyja lepszemu trawieniu i wchłanianiu treści pokarmowej. Skłonność do obrzęków i krwawień z dziąseł sprzyja próchnicy.
Potrzeby energetyczne ciężarnej.
Pod koniec ciąży zapotrzebowanie energetyczne wzrasta o 500 kcal dziennie, w stosunku do początku ciąży. Zwiększenie się masy pod koniec ciąży nie powinno przekraczać 400 g w ciągu tygodnia. Ogólny przyrost masy ciała może przekraczać 20% masy ciała sprzed ciąży. U przeciętnie zbudowanej kobiety wynosi 10 - 12 kilogramów.
Skurcze.
Przez cały okres ciąży występują ze zmienną częstotliwością skurcze o małym natężeniu.
Pod koniec III trymestru ciąży skurcze stają się bardziej regularne i częstsze. Nie zawsze są one sygnałem do porodu.
Zagrożenia III trymestru.
Zagrożeń jest więcej ponieważ rozpychający się płód stanowi znaczne obciążenie dla matki. Macica i błony płodowe są maksymalnie obciążone przez co bardziej stają się narażone na uszkodzenia mechaniczne (pękanie błon, odklejanie łożyska). Niecierpliwienie się matki negatywnie wpływa na dziecko
Zagrożenie w III trymestrze jest mniej groźne. Ponieważ płód, który przychodzi na świat w III trymestrze po 37 tygodniu jest już gotowy do życia poza organizmem matki. Współczesna neonatologia potrafi utrzymać przy życiu dzieci ważące nawet ok. 1 kg
W III trymestrze może nastąpić:
• Przedwczesne pęknięcie pęcherza owodniowego i zespół zakażenia owodni. Jest to pęknięcie pęcherza płodowego i odpływ płynu owodniowego przed rozpoczęciem czynności skurczowej macicy. Może spowodować infekcje owodni i płodu.
• Wewnątrzmaciczne zahamowanie wzrostu płodu. Masa urodzeniowa ciała jest znacznie poniżej normy.
• Ciąża po terminie. Za ciążę po terminie uważa się przekroczenie terminu porodu o okres powyżej 7- 10 dni. Główna przyczyna to zmniejszona pobudliwość mięśnia macicy.
• Wielowodzie. O wielowodziu mówimy, gdy ilość płynu owodniowego przekracza 2000 ml. Przyczyny tego nie są znane.
• Wodogłowie, czyli poszerzenie komór mózgu. Przyczyną wodogłowia są wady cewy nerwowej, zakażenia cytomgalią lub toksoplazmozą.
• Poród przedwczesny. Poród przedwczesny to każdy poród przed ukończeniem 37 tygodnia ciąży. Przyczyną są często złe warunki socjo - ekonomiczne, liczne wcześniejsze porody, palenie papierosów, ciąża mnoga.
Piśmiennictwo:
• „Położnictwo i ginekologia” pod red. Prof. dra hab. med. Tadeusza Pisarskiego. Warszawa 2001. Wydawnictwo Lekarskie PZWL
• „Historia medycyny”, Tadeusz Brzeziński, 1995 Warszawa, Wydawnictwo Lekarskie PZWL.
• „Ginekologia po Dyplomie”, Medical Tribune, roczniki 2003 - 2004
• „ Encyklopedia zdrowia” pod redakcją Witolda S. Gumułki i Wojciecha Rewerskiego, Warszawa 2000, Wydawnictwo Naukowe PWN
• „ Ciąża od poczęcia do narodzin”, June Thompson, Warszawa 2000, Dom Wydawniczy Bellona
• „ Encyklopedia seksu”, dr Ruth Westheimer, Warszawa 1997, Wydawnictwo al fine
Drukuj
RSS
Zdrowie rodziny
Zabloguj o tym
