Jak działają leki przeciwbólowe

Uczucie bólu powstaje w wyniku podrażnienia receptorów bólowych na skutek np. urazu fizycznego bądź stanów chorobowych (ostrych i przewleklych). Impuls nerwowy z takiego receptora przesyłany jest drogą nerwów do rdzenia kręgowego, a następnie wyżej do kory mózgowej gdzie powstaje wrazenie bólu.

W trakcie swojej wędrówki, a także w punktach "odbioru" impuls podlega różnym modyfikacjom i może byc wzmocniony bądz wytłumiony. Na jego modyfikowanie ma wpływ szereg substancji obecnych w naszym organizmie. I tak np. prostaglandyny powodują nasilenie bólu, a endorfiny, dynorfiny i enkefaliny zmniejszają go.

Działanie wspołczesnych leków przeciwbólowych polega bądź na "udawaniu" substancji które ból zmniejszają (np. endorfin), bądz na wpływie na wytwarzanie substancji ból nasilających (prostaglandyn). Te dwa opisane mechanizmy działania pozwoliły podzielić leki przeciwbólowe na dwie główne grupy:

1. narkotyczne leki przeciwbólowe

2. nienarkotyczne leki przeciwbólowe

Środki narkotyczne (inaczej opioidowe), to wprowadzane do organizmu substancje, które łączą sie ze swoistymi dla siebie receptorami opioidowymi w mózgu i powodują prawie natychmiastowe zniesienie bólu. Ich działanie jest niezwykle silne, przez co używane są wyłącznie w przypadku ciężkich stanów, rozległych urazów czy zaawansowanych chorób nowotworowych.

Dodatkowo powodują uspokojenie pacjenta i polepszają jego samopoczucie. Ich stosowanie wiąże sie jednak z ogromnym ryzykiem uzależnienia, co znacznie ogranicza ich użycie. Klasycznym przykładem takiego leku jest morfina, a wspomniana endorfina jako odkryta później, właśnie jej zawdzięcza swoja nazwę - endogenna (czyli produkowana przez organizm) morfina.

Środki nienarkotyczne to jedne z najczęściej używanych, a także nadużywanych leków w ogóle.

Choć związki te różnią się ogromnie między sobą, to mechanizm ich działania jest bardzo podobny – wszystkie hamują enzym cyklooksygenaze, która jest niezbędna do produkcji nasilających ból prostaglandyn.

Ich działanie przeciwbólowe jest nieporównywalnie słabsze niż leków narkotycznych, ale nie powodują za to uzależnień (sporadyczne przypadki) i często posiadają właściwości przeciwgorączkowe i przeciwzapalne.
Działanie to pozwoliło zaliczyć je do grupy niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ), stosowanych w leczeniu np. chorób reumatycznych.

Sztandarowym obecnie nienarkotycznym lekiem przeciwbólowym jest paracetamol. Występuje on w wielu różnych postaciach jako samodzielny preparat, a także jako składnik wielu preparatów złożonych (np. popularne preparaty na przeziębienia). Paracetamol posiada umiarkowane właściwości przeciwbólowe i działa także przeciwgorączkowo. Znalazł doskonałe zastosowanie w gorączce u dzieci, u których z uwagi na możliwość wystąpienia tzw. Zespołu Rey’a aspiryna jest przeciwwskazana.

Inne leki przeciwbólowe takie jak naproksen, ibuprofen, ketoprofen, aspiryna, czy diklofenak posiadają także działanie przeciwzapalne, stąd też sprawdzają się w zwalczaniu bólu w przebiegu schorzeń zapalnych.

Trzeba jednak pamiętać, że nadużywanie w/w leków może wiązać się z wystąpieniem szeregu działań niepożądanych. Wspomniana cyklooksygenaza znajduje się m.in. w żołądku, gdzie jej funkcją jest zapewnienie bariery ochronnej przed kwasem solnym. Jak nie trudno się domyślić upośledzenie jej wytwarzania szybko prowadzi do powstania wrzodów trawiennych. Nienarkotyczne leki przeciwbólowe w nadmiarze powodują upośledzenie funkcji wątroby – u osób z chorobami wątroby ich dawka toksyczna jest znacznie mniejsza. Rzadziej dochodzi do upośledzenia funkcji nerek. U astmatyków mogą nasilać skurcz oskrzeli.

W celu ograniczenia niekorzystnego wpływu na śluzówkę żołądka, obecnie stosuje się preparaty w formie powlekanej, które zaczynają działać dopiero w jelicie.

RSS

Zapamiętaj lub poleć

Encyklopedia haseł

Reklamy Google