Tarczyca - niezbędny gruczoł wydzielania wewnętrznego

Czym jest tarczyca i gdzie jest położona?

Tarczyca to nieparzysty narząd wydzielania wewnętrznego, który znajduje się na przedniej powierzchni szyi, nieco bocznie i poniżej tzw.'jabłka Adama'. Leży ona bezpośrednio pod skórą, więc jest bardzo łatwo dostępna dla badania palpacyjnego. Położenie to pozwala także na bardzo szybkie zauważenie powiększenia się tego narządu,którego przyczyną najczęściej jest jakieś schorzenie tarczycy. Z racji tego, że produkuje ona niezbędne dla życia hormony jest bardzo bogato unaczyniona, a zaopatrujące ją gałęzie tętnicze odchodzą od głównych tętnic szyjnych, dlatego przy chorobowym przeroście tego gruczołu często po przyłożeniu słuchawki lekarskiej można wysłuchać szmer krwi przepływającej przez tarczycę.

Jakie hormony wydzielane są przez tarczycę i jaka jest ich rola ?

Tarczyca produkuje trzy hormony:
- tyroksynę - reguluje procesy przemiany materii
- trijodotyroninę - reguluje procesy przemiany materii
- kalcytoninę - reguluje gospodarkę wapniową obniżając jego poziom

Ich obecność dla prawidłowego rozwoju i życia człowieka jest niezbędna. Brak ich już w życiu płodowym zaburza wzrost płodu i rozwój mózgu. Niedobór hormonów tarczycy u dzieci może być przyczyną niedorozwoju umysłowego ( kretynizmu ) i ciężkiego niedorozwoju kośćca. Mają one podstawowe dwa kierunki działania-zwiększają syntezę białek we wszystkich tkankach ustroju i wpływają na zwiększenia zużycia tlenu, czyli zwiększają przemianę materii. Do ich syntezy niezbędny jest jod, który jest obecny w produktach żywnościowych ( głównie produkty morza, woda, jodowana sól ) Jego zawartość w wodzie i żywności niepochodzącej z morza jest stosunkowo mała i zależy od jego stężenia w glebie. Aż 80 % tego pierwiastka w organizmie znajduje się w tarczycy. Przeciętne dobowe zapotrzebowanie organizmu na jod wynosi około 150 - 200 mikrog ( mikrogramów ). Nie można w tym miejscu pominąć gruczołów przytarczycznych. Są to wielkości ziarenka pieprzu drobne gruczoły,przeważnie w liczbie od 2 do 6 położone na tylnej powierzchni tarczycy, a czasami są wtopione w jej miąższ. Regulują one gospodarkę wapniową organizmu.

Jakie mechanizmy sterują pracę tarczycy ?

Aby poprawnie funkcjonować, każdy gruczoł wydzielania wewnętrznego musi podlegać specjalnym mechanizmom regulacyjnym. Dotyczy to także tarczycy. Synteza i wydzielanie hormonów tarczycowych reguluje hormon tyreotropowy ,w skrócie oznaczany jako TSH, który wydzielany jest przez przysadkę mózgową. Niskie stężenie hormonów tarczycy jest bodźcem do wydzielania TSH przez przysadkę, natomiast ich wysoki poziom hamuje to wydzielanie.Układ taki nazywany jest sprzężeniem zwrotnym. Nad wydzielaniem przez przysadką mózgową hormonu TSH czuwa podwzgórze. Jest to obszar położony w głębi mózgu, blisko jego podstawy ,który jest naczelnym ośrodkiem sterującym wydzielaniem większości gruczołów. W przypadku tarczycy niski poziom hormonów tarczycowych pobudza podwzgórze do wydzielania hormonu tyreotropowego, w skrócie TRH , który następnie pobudza przysadkę do wydzielania TSH i w ten sposób stymuluję tarczycę do produkcji hormonów.

Jakie są główne objawy i najczęstsze schorzenia tarczycy u dorosłych ?

Podstawowym badaniem możliwym do wykonania przez każdego jest określenie wielkości i konsystencji tarczycy. Najczęściej o powiększeniu tarczycy dowiadujemy się od znajomych, którzy łatwiej mogą zauważyć powiększenie obwodu szyi. - często w niedoczynności lub niedoborze jodu. Czasami powiększeniu tarczycy może towarzyszyć ból, który najczęściej występuje w stanach zapalnych. Pozostałe objawy zależą od tego czy występuje nadczynność lub niedoczynność tarczycy i mogą dotyczyć wielu układów.
Typowymi objawami nadczynności tarczycy są okresowe napady kołatania serca, nadpobudliwość nerwowa, uczucie niepokoju, wzmożona potliwość, wzrost apetytu, bezsenność, nadwrażliwość na ciepło i utrata masy ciała.W niektórych chorobach przebiegających z nadczynnością np. chorobie Basedowa mogą się dołączyć objawy oczne – podwójne lub nieostre widzenie, wytrzeszcz gałek ocznych, zapalenie spojówek, łzawienie i światłowstręt. Najczęściej nadczynność wywołana jest przez gruczolaki tarczycy, chorobę Gravesa-Basedowa o podłożu immunologicznym oraz wole guzkowe nadczynne. Bardzo rzadko może być spowodowana przez nowotwory tarczycy i przysadki mózgowej.
Dla niedoczynności tarczycy objawy są przeważnie zupełnym przeciwieństwem nadczynności. Chorzy mogą uskarżać się na stałe uczucie chłodu, osłabienie aktywności fizycznej, apatię,spowolnienie, twarz może przybierać charakterystyczny nalany i senny wygląd. Ze strony układu krążenia może wystąpić spowolnienie akcji serca, niewydolność mięśnia sercowego i przyspieszony rozwój miażdżycy, co spowodowane jest zaburzoną gospodarką tłuszczową i wzrostem stężenia cholesterolu. Skóra chorych jest szorstka, sucha, zimna i może wystąpić uogólniony obrzęk, który w przeciwieństwie do obrzęków innego pochodzenia np. spowodowanych niewydolnością krążenia po uciśnięciu palcem nie pozostawia zagłębienia. Włosy stają się łatwo łamliwe i suche. Często obserwowany jest też wzrost masy ciała. Najczęstszymi przyczynami niedoczynności tarczycy są: uszkodzenie gruczołu wywołane zapaleniem, leczenie nadczynności tarczycy preparatami jodu promieniotwórczego oraz operacje tarczycy. Do rzadszych przyczyn należy niedorozwój tego gruczołu. Niedoczynność tarczycy przebiegającą z uszkodzeniem jej miąższu nazywamy niedoczynnością pierwotną. Jeśli gruczoł tarczowy nie jest uszkodzony, to jej niedoczynność związana jest z chorobami przysadki mózgowej, która nie wydziela w wystarczający sposób hormonu pobudzającego tarczycę TSH. Stan taki określa się jako niedoczynność wtórną i jest stosunkowo rzadka.

Czy w tarczycy występują nowotwory ?

Wśród chorób tarczycy zdarzają się także nowotwory, które nie charakteryzują się nadmierną złośliwością. Po wczesnym rozpoznaniu i zastosowaniu właściwej terapii uzyskuje się bardzo dobre wyniki leczenia. Często pierwszym objawem, który zauważa chory jest stwierdzenie obecności niebolesnego pojedynczego, twardego guzka na szyi. Większość takich zmian na charakter łagodny, lecz jego stwierdzenie wymaga dokładnej diagnostyki i udania się do specjalisty.

Kiedy udać się do lekarza ?

Na choroby tarczycy około ośmiu razy częściej zapadają kobiety. Szczyt zapadalności przypada na wiek od 30 - 50 lat. Nie znaczy to, że gdy opisane wyżej objawy wystąpią u mężczyzn i w innych granicach wiekowych nie powinniśmy zgłosić się do lekarza. Nieleczone schorzenia tarczycy mogą skończyć się poważnymi konsekwencjami, a w skrajnych przypadkach zakończyć się śmiercią. Nie bagatelizujmy, więc tych objawów i po ich zauważeniu udajmy się do lekarza. Przy obecnym poziomie wiedzy i diagnostyki medycznej oraz powszechnie dostępnych w aptekach skutecznych i bezpiecznych lekach schorzenia tarczycy leczone przez doświadczonych lekarzy nie są już tak groźne jak kiedyś, a w znacznej większości całkowicie wyleczalne.

RSS

Zapamiętaj lub poleć

Encyklopedia haseł

Reklamy Google