Rak jelita grubego i odbytnicy

WSTĘP
Jelito grube (okrężnica) i odbytnica są końcowymi częściami układu pokarmowego człowieka. W głównej mierze są odpowiedzialne za wchłanianie wody oraz formowanie stolca. Schematycznie można je opisać jako "rurę" długości około 150 cm - jelito grube oraz 20 cm - odbytnica.
Rak jelita grubego i odbytnicy jest jednym z najczęściej występujących nowotworów złośliwych, zarówno u kobiet jak i u mężczyzn, w szczególności u tych powyżej 50 roku życia.
Pod względem budowy mikroskopowej raki jelita grubego i raki odbytnicy są takie same, wiec w dalszej części artykułu dla obu nowotworów będę używał terminu "rak jelita grubego".

NOWOTWORY
W zdrowym organizmie zachowana jest równowaga pomiędzy powstawaniem nowych komórek, a naturalna śmiercią innych. Nowotworzenie to powstawanie w sposób niekontrolowany nowych komórek, które nie powinny w danym miejscu występować i są tam niepotrzebne. Te nadliczbowe komórki to nowotwory, które mogą być łagodne lub złośliwe.
Nowotwory łagodne (niezłośliwe) cechują się tym, ze ich komórki są podobne do tych, które normalnie występują w danym narządzie, maja torebkę, więc nie szerzą się do innych narządów i najczęściej nie dają przerzutów, a ich wzrost jest powolny. Co istotne dla pacjenta, rzadko są bezpośrednim zagrożeniem dla życia oraz można je usunąć. W niektórych przypadkach, nieleczonych nowotworów łagodnych możliwe jest przejście w formę złośliwa.
W nowotworach złośliwych komórki są mało podobne do tych, które występują w zdrowej tkance, cechują się prymitywna budowa, najczęściej mnożą się bez jakiejkolwiek kontroli, nie są otoczone torebka, więc mogą niszczyć otaczające zdrowe tkanki, mogą dostawać się do układu krążenia i wraz z krwią lub limfą wędrować do innych miejsc organizmu dając tam przerzuty. Nie leczone nowotwory złośliwe prowadza do wyniszczenia organizmu i śmierci. Należy tez pamiętać, że nie każdy nowotwór złośliwy jest rakiem, a jedynie nowotwory złośliwe pochodzenia nabłonkowego można określać tym terminem.

RYZYKO ZACHOROWANIA
Niestety nadal nie są znane bezpośrednie przyczyny występowania raka jelita grubego, aczkolwiek badania naukowe prowadzone od wielu lat pozwoliły wyróżnić następujące czynniki ryzyka. Zalicza się do nich:

1. Wiek
Rak jelita grubego raczej występuje u osób powyżej 50 r.ż., ale może tez zdarzyć się u osoby młodszej, nawet młodzieży.

2. Dieta
Obecnie uważa się, ze dieta wysokokaloryczna, bogata w tłuszcze oraz ubogo resztkowa (z mała zawartością błonnika) zwiększa ryzyko zachorowania.

3. Polipy
Łagodne zmiany nowotworowe, wyrastające ze ściany jelita, określane mianem polipów, również zwiększają ryzyko zachorowania. Polipowatość rodzinna, rzadko występująca choroba dziedziczna, w której polipy występują w liczbie setek lub tysięcy, nieleczona prawie zawsze prowadzi do raka.

4. Inne choroby towarzyszące
Badania naukowe mówią o tym, że kobiety, u których rozpoznano raka piersi, macicy lub jajników są bardziej narażone na wystąpienie raka jelita grubego. Ponadto osoby wcześniej chorujące na raka jelita grubego mogą powtórnie na niego zachorować.

5. Wywiad rodzinny
Krewni pierwszego stopnia (rodzice, rodzeństwo, dzieci) osoby chorej na raka jelita grubego są bardziej narażeni na zachorowanie, a niebezpieczeństwo wzrasta wraz z liczba krewnych z pozytywnym rozpoznaniem.

6. Wrzodziejące zapalenie jelita grubego,
które należy do tzw. zapalnych chorób jelita grubego, podnosi szanse zachorowania na raka jelita grubego.

7. Inne
W wielu badaniach naukowych analizuje się zależność miedzy występowaniem raka jelita grubego, a spożywaniem wysoce przetworzonych pokarmów, środków konserwujących, podłożem bakteryjnym, czy barwnikami. Niektóre z doniesień potwierdzają taka zależność, ale nadal jest za wcześnie by moc jednoznacznie odpowiedzieć na pytanie, co powoduje raka jelita grubego.


Należy pamiętać, ze stwierdzenie jednego lub więcej z powyższych czynników nie jest równoznaczne z wystąpieniem choroby, a jedynie zwiększa ryzyko zachorowania i zwiększona "czujność" powinna być zachowana.

JAK ZMNIEJSZYĆ RYZYKO
Badania naukowe mówią, że rak jelita grubego bardzo często wywodzi się z łagodnych polipów, w związku z czym wczesne wykrycie i usuniecie może zapobiec powstaniu raka. Inne badania próbują znaleźć powiązanie miedzy występowaniem raka a paleniem tytoniu, aktywnością fizyczna, zmniejszeniem spożycia alkoholu, czy stosowaniem pewnych lęków. Obecnie uważa się, ze dieta bogata w błonnik zmniejsza ryzyko zachorowania.

PROFILAKTYKA
W Stanach Zjednoczonych Amerykańskie Towarzystwo Chirurgów zaleca by osoby, które ukończyły 40 lat co roku poddawały się badaniu per rectum oraz oddawały kal. na krew utajona (Co to znaczy? Patrz: Rozpoznanie/Badania dodatkowe) oraz po 50 roku życia co 3 - 5 lat miały kontrolna sigmoidoskopie.

OBJAWY
Najczęstsze objawy to:

- Zmiana w regularności oddawania stolca
- Biegunka, zatwardzenie, uczucie niepełnego wypróżnienia
- Krew w stolcu, zarówno jasno czerwona jak i bardzo ciemna
- Wąskie ("ołówkowate") stolce
- Uczucie pełności, ból brzucha
- Utrata wagi bez wyraźnej przyczyny
- Uczucie ciągłego zmęczenia
- Wymioty

Powyższe objawy mogą być spowodowane rakiem jelita grubego, ale także innej poważnej choroby, nie należy ich lekceważyć i jest wskazane by udać się do lekarza w razie ich wystąpienia.

ROZPOZNANIE / BADANIA DODATKOWE
W celu postawienia rozpoznania lekarz po zebraniu wywiadu i przeprowadzeniu badania fizykalnego, może zlecić badania dodatkowe. Osoby, które należą do grupy ryzyka (jeden lub więcej czynników ryzyka) powinny zapytać swojego lekarza rodzinnego, kiedy i jakie badania sugeruje.
Najczęściej wykonuje się jedno lub więcej z poniższych badań:

1. Badanie per rectum,
podczas którego lekarz wprowadza palec do odbytnicy przez odbyt, by sprawdzić czy nie ma tam nieprawidłowości. Pomimo swojej prostoty jest to bardzo ważne i podstawowe badanie, jako ze nawet do 75% raków odbytnicy jest wyczuwalne podczas tego badania, co stanowi w sumie około 20% raków jelita grubego i odbytnicy. Inna zaleta jest możliwość jednoczesnego zbadania prostaty.

2. Badanie stolca na krew utajona
Często polipy krwawią, a badanie to może wykazać czy w stolcu znajduje się krew, nawet bardzo mała ilość niewidoczna gołym okiem.

3. Sigmoidoskopia
Jest badaniem, które polega na wziernikowaniu dolnej części jelita grubego oraz odbytnicy za pomocą sigmoidoskopu.

4. Kolonoskopia
Badanie podobne do powyższego, ale obejmujące cale jelito grube i odbytnice.

Zarówno podczas sigmoidoskopii i kolonoskopii, w razie obecności polipa, możliwe jest jego usuniecie, ponadto możliwe jest pobranie małego wycinka podejrzanej tkanki (biopsja) w celu mikroskopowej oceny przez histopatologa.

5. Enterokliza
Badanie RTG z podwójnym kontrastem.

STOPNIE ZAAWANSOWANIA CHOROBY
Jeśli u chorego w badaniu mikroskopowym wycinka stwierdzi się raka jelita grubego, w celu dobrania najlepszego sposobu leczenia lekarz będzie chciał ocenić stopień zaawansowania choroby. Być może w tym celu będzie chciał wykonać badania, które nie były do tej pory zrobione lub powtórzyć inne.
Jest wiele podziałów, ale najczęściej stosuje się tzw. Zmodyfikowana Klasyfikacje Dukesa:

Stopień A zmiana ograniczona tylko do ściany jelita lub odbytnicy

Stopień B zmiana szerzy się poza ścianę, ale nie do węzłów chłonnych

Stopień C przerzuty występują w okolicznych węzłach chłonnych

Stopień D odlegle przerzuty np. w wątrobie lub/i płucach

LECZENIE
Wybór metody leczenia jest uzależniony od wielu czynników w tym od rozmiaru nowotworu, zaawansowania, umiejscowienia, czy ogólnego stanu zdrowia chorego.

- Leczenie operacyjne
Najczęstszy sposób postępowania, mający na celu usuniecie zmiany chorobowej. Zwykle chirurg usuwa chora cześć jelita wraz z marginesem zdrowej tkanki oraz węzłami chłonnymi. W większości przypadków można połączyć ze sobą pozostałe części jelita grubego i odbytnicy, ale jeśli nie jest to możliwe, gdyż usunięta została cala odbytnica, wytwarza się kolostomię (jest to wyciągniecie zakończenia jelita na powierzchnie jamy brzusznej, które służyć będzie do usuwania produktów przemiany materii, w miejscu ujścia jelita umieszcza się specjalny, szczelny worek). Około 15% pacjentów z rakiem jelita grubego wymaga stałej kolostomii.

- Chemioterapia
Jest to zastosowanie lęków, które maja na celu zniszczenie komórek rakowych. Ten sposób leczenia stosuje się czasem wraz z leczeniem operacyjnym, by zniszczyć pozostałe komórki nowotworowe, w celu kontrolowania wzrostu nowotworu lub by łagodzić objawy choroby. W chemioterapii leki podaje się bezpośrednio do żyły lub w formie tabletek.

- Radioterapia
Wykorzystuje promieniowanie o dużej energii w celu zniszczenia komórek rakowych oraz zapobieżenia dalszemu wzrostowi i podziałom. Może być użyta przed operacja w celu zmniejszenia rozmiarów raka lub po zabiegu, by zniszczyć pozostałe komórki nowotworowe, a w zaawansowanej chorobie w celu łagodzenia objawów.
Może być dwojakiego rodzaju: zewnętrzna (źródło promieniowania umieszczone jest na zewnątrz organizmu człowieka), bądź wewnętrzna, czyli brachyterapia (mały pojemnik z radioaktywnym materiałem jest umieszczony blisko nowotworu, może być związana z koniecznością pozostania w szpitalu). Niektórzy pacjenci otrzymują oba typy radioterapii.

- Immunoterapia
Wykorzystuje ludzki układ odpornościowy w celu zwalczenia nowotworu, ma za zadanie pobudzić i wzmocnić, naturalna zdolność organizmu do radzenia sobie z komórkami nowotworowymi. Większość pacjentów otrzymuje leczenie w formie zastrzyku dożylnego.

EFEKTY UBOCZNE LECZENIA
Chociaż każde leczenie podejmowane jest po rozważeniu wszystkich czynników, to należy pamiętać, ze polega ono w głównej mierze na usunięciu i zlikwidowaniu chorych tkanek, ale może tez niszczyć zdrowe komórki, powodując efekty uboczne.
W zależności od metody leczniczej efekty uboczne mogą być różne:

1. Leczenie operacyjne
Krótkotrwały ból w miejscu operacji, może tez wystąpić czasowe zatwardzenie lub biegunka. U pacjentów z wytworzona kolostomia może dojść do podrażnienia skóry w okolicy stomii.

2. Chemioterapia
Ma za zadanie niszczyć chore komórki, ale także może mięć negatywny wpływ na zdrowe. Efekty uboczne w głównej mierze zależą od zastosowanego leku i jego dawki. Wspólne objawy to nudności, wymioty, łysienie, biegunki, zmęczenie, rzadziej infekcje lub krwawienia.

3. Radioterapia
Częstym efektem ubocznym jest ciągle zmęczenie, ponadto pacjenci mogą mięć biegunki, brak łaknienia oraz często oddawać mocz. W czasie terapii zewnętrznej może dochodzić do podrażnienia skory w okolicy miednicy, utraty owłosienia. U niektórych mogą wystąpić krwiste stolce.

4. Immunoterapia
Działanie niepożądane zależy od zastosowanego leku, ale dość częste są objawy grypo podobne (dreszcze, gorączka, osłabienie, mdłości).

WIZYTY KONTROLNE
Regularne kontrole są bardzo ważne, lekarz prowadzący powinien ustalić harmonogram wizyt, podczas, których będzie mógł upewnić się czy nie nastąpił nawrót choroby oraz czy dalsze leczenie nie jest konieczne. W ramach tych wizyt lekarz może zlecić wykonanie badania krwi (w tym CEA, czyli antygenu carcyno-embrionalnego), badania stolca na krew utajona, czy kolonoskopię, RTG lub inne.

Na podstawie informacji Narodowego Instytutu Raka, Bethesda, USA

RSS

Zapamiętaj lub poleć

Encyklopedia haseł

Reklamy Google